Yenilmez Timur Altın Orda'ya Karşı

Yenilmez Timur Altın Orda’ya Karşı

İlk Dönem Timur İmparatorluğu

1370 yılında kurulan Timur Devleti, Moğol istilasının etkisinden yeni kurtulmaya başlayan Maveraünnehir’de, Çağatay Hanlığı’nın siyasi çalkantılarının da etkisiyle yeni bir güç olarak ortaya çıktı. Askeri ve siyasi yönüyle rakiplerinin arasından hızlıca yükselen Timur, bölgedeki siyasi boşluktan yararlanarak Çağatay devleti yerine kendi devletini kurdu. Askeri başarısı ve güvenilir kimliği, bölgedeki istikrarsızlıktan rahatsız olan boy beylerinin onu desteklemesine sebep oldu. Bu destek ile de beraber devlet, kısa zamanda Maveraünnehir ile Fars topraklarını egemenlik altına almış ve Hindistan sınırlarına dayanmış dev bir imparatorluk haline geldi.

Timur Altın Orda'ya Karşı

Timur’un Altın Orda İçişlerine Dahil Oluşu

1370’li yıllarda Timur İmparatorluğu’nun kuzey komşusu Altın Orda Devleti’nde bir veliaht savaşı baş gösterdi. Uzun ve zorlu bir taht mücadelesine sahne olan bu veliaht çekişmesini, Timur’un da desteği ile Toktamış Han kazandı. Tahta oturduğunda devlet reformları ile yeniden siyasi ve ekonomik birliği sağladı.

Timur ve Toktamış Karşı Karşıya

Kuzeyde Rusları itaat altına alan Toktamış Han gücünün zirvesine ulaştı. Dedesi Batu Han’ın büyük Altın Orda’sını yeniden inşa etmek hayaline kapılan Toktamış, Timur’dan Harezm’i kendisine istedi. Bu isteği Timur tarafından sert bir dille reddedilince, Timur sınırlarındaki boy beyleri ile anlaşarak devletin batısında bir isyan çıkardı. İşbirliği yaptığı beyler ile ortak ordusunu Timur’un oğlu Ömer Şeyh üzerine gönderdi ve Maveraünnehir’in büyük kısmını yağmalattı. Bu sırada Ortadoğu seferinden dönen Timur yorgun ordusu ile Toktamış üzerine yürümeye karar verdi. Öncelik olarak Harezm’e ilerleyen Timur, kendisine itaatsizlik eden beyleri büyük bir yenilgiye uğrattı ve isyan merkezi Urgenç’i yakıp yıktı. 1389 baharında oğlu Miranşah’ın da katılımıyla ordusunu kuran Timur, Toktamış üzerine çıktı. Gece gündüz ilerleyen Timur ordusu Deşt-i Kıpçak bozkırlarında iaşe sıkıntısına rağmen ilerleyişini sürdürdü. Bu seferin ciddiyeti Timur için o kadar yüksekti ki, ordunun yerini belli etmemek için gece ateş yakmayı yasakladığından Yezdi, Zafername’sinde bahseder.

Otrar’a varan Timur, burada Toktamış’ın özür ve af mektuplarını şiddetle geri çevirdi. Onun amacı Toktamış’ı yok etmek ve daha sonraki seferlerine kuzeyden gelebilecek tehlikeleri engellemekti. Yorgun ve iaşe sorunu çeken ordusu hakkında komutanları ile de zaman zaman fikir ayrılıklarına düşen Timur, onlara rağmen kararlı yürüyüşüne devam etti. Uçsuz bucaksız bozkırda ilerleyen ordusu 18 Haziran 1391’de Kunduzca Nehri kıyısında Altın Orda ordusuyla karşılaştı.

Yenilmez Timur Altın Orda'ya Karşı

Yenilmez Timur Altın Orda’ya Karşı: Kunduzca Savaşı

Nehir kıyısında iki ordu, bozkırın gördüğü en büyük savaşlardan biri için savaş düzeni aldı. Klasik 3 parçalı savaş düzenine geçen Timur ordusunun merkezini bizzat Emir Timur, kanatları ise oğulları yönetiyordu. Savaş öncesine düşmanın tuğ beyi ile iletişim kurmayı başaran Timur istihbaratı, onu ihanete ikna etti ve savaş sırasında tuğu ters çevirmesini emretti. Kanlı savaş başladıktan sonra bir süre iki taraf da üstünlük sağlayamadı. Ancak tuğ beyi tuğu ters çevirince Altın Orda ordusu bunun bir geri çekilme emri olduğunu düşündü ve orduda düzensiz bir geri çekilme başladı. Bu düzensiz hareketten faydalanan Timurlular düşmana ağır kayıplar yaşattılar. Öyle ki o anların dehşetinden etkilenen askerleri, Toktamış tekrar toparlayamadı ve Altın Orda ordusu büyük bir bozguna uğradı. Böylece yenilmez Timur, Altın Orda’ya karşı büyük bir zafer elde etti. Bu düzensiz geri çekilme ile savaş meydanında büyük ganimet ve cephane bırakan Altın Ordalılar, bunları adeta düşmana hediye etmiş oldu. Savaş sonrası ordusunun yorgunluğundan da dolayı Timur, Toktamış’ı takip etmedi ve çevre şehirleri yağmalayarak büyük ganimet elde etti.

Savaş Sonrası Siyasi Durum

Altın Ordalılar bu savaş ile fiilen son bulmadı ancak Harezm’in ardından Deşt’i Kıpçak’ta da toprak kaybettiler. Siyasi hakimiyetini korumayı başaran devlet, daha sonra Timurlular ile küçük savaşlar yaşadı ve başarı gösteremedi. Toktamış Han, Timur ile ilişkilerini düzeltme yoluna gitmek istese de Timur’un ölümü, bu umudunu da boşa çıkardı. Timurlu askerleri ile yaşadığı bir kovalamaca sırasında atıyla uçuruma yuvarlanarak öldü. Daha sonra artan Rus baskısı ile de devlet filli olarak son buldu.

Timurlular ise güçlerine güç katarak yollarına devam ettiler ve sonraki Hindistan, Anadolu ve Ortadoğu seferlerinde kuzeyden gelebilecek en büyük tehlikeyi etkisiz hale getirdiler. Böylece Timurlu ilerleyişi hızlanarak devam etmiş oldu.

Yenilmez Timur Altın Orda'ya Karşı

Timur ve Altın Orda Politikası

Altın Orda tahtına Timur desteğiyle oturan Toktamış, Timur Devleti tarafından başlarda bir düşman olarak görülmese de, Toktamış’ın Ruslara karşı aldığı başarılar ile Altın Orda’yı eski gücüne kavuşturma düşüncesi onu Timur ile karşı karşıya getirmiştir. Ancak Timur, gerek askeri gerek siyasi zekası ile onu mağlup etmiş ve Altın Orda Devleti’nin yıkılışına zemin hazırlamıştır. Bu politikası Rusların önündeki en büyük engeli kaldırmış ve Timur Devleti’nin de nispeten kısa ömürlü olması Rusları durduracak merkezi bir kuvvet kalmamasına yol açmıştır. Öyle ki bu savaşlar, Deşt-i Kıpçak ve Hazar Denizi doğusunu yıllar sürecek bir Rus hakimiyetine sürüklemiştir.

”Yenilmez Timur Altın Orda’ya Karşı” adlı yazımızın sonuna geldik. Daha fazla bu tarz içerikler için buraya tıklayın. Ayrıca, bizi Instagram ve Twitter üzerinden takip etmeyi unutmayın.