Marcus Aurelius

Yaşamını Felsefeye Adayan İmparator: Marcus Aurelius

Marcus Aurelius birçok nedenden ötürü dikkate değer biçimde değerlendirilmektedir. Görkemli kabul gören Roma İmparatorluğu’nun, Beş İyi İmparatoru’ndan sonuncusu olarak anılmaktadır. İmparator kimliği ve bu kimliğiyle öne çıkan eylemleri bir yana, kendisi ayrıca bu kimliğiyle felsefe tarihinde de özel bir yer teşkil etmektedir. Kendi yaşamını felsefeye adaması onun ayrıca İmparator Filozof olarak anılmasına da yol açmıştır. Bu bağlamdan bakıldığında da kendisinin genel ‘imparator’ profilinden ayrı olarak değerlendirilebilmesi mümkündür. Stoacı felsefenin etkili temsilcisi olan Marcus Aurelius’un Kendime Düşünceler adlı eseri hem onun hem de Stoacılık felsefesini açıklar (veya özetler) nitelikte.

Genel Çerçevede Stoa Felsefesi

Kıbrıslı Zenon‘un kurucusu kabul edildiği Stoa okulunun ve Stoacı filozofların yapıp ettiklerini, yapmak istediklerini ‘mutlu ve erdemli -ahlaklı- yaşam’ olarak özetleyebiliriz. Öğretilerini evrene (ve tabii ki dünyaya) dair görüşleri doğrultusunda kurmuşlardır. Birçok felsefi geleneğin aksine Stoacı felsefenin 500 yıl gibi çok uzun süreli bir varlığa sahip olduğu ifade edilebilmektedir.

Marcus Aurelius
Kıbrıslı Zenon (MÖ 334-262)

Stoacılar materyalist görüşe sahiptirler. Onlar için var olan şeyler yalnızca dış dünyadaki nesnelerdir. Bu nedenle onlar ruh, tanrı gibi günümüzde soyut anlamlar atfedilen kavramları da somut olarak ele almaktadırlar.

Somut olarak ele alınması fikri dolayısıyla panteist görüşü benimserler. Tanrının doğaya içkin yani doğanın (evrenin, yaşamın vs.) ta kendisi olduğunu kabul edilmesi sonucunda her şeyin bir amacı olduğu olduğu görüşü de beraberinde gelmektedir. Bu görüşle birlikte de Stoacılar mutlak determinizm fikrini savunurlar. Söz konusu bu determinizm için Kadercilik de diyebilmekteyiz.

Sık sık evrendeki her şeyin birbirine bağlı olduğunu ve birbirleriyle ilişkileri üzerine düşün. Çünkü her şey birbiriyle bağlantılı, dolayısıyla ilişki içindedir.

Marcus Aurelius / Kendime Düşünceler (60.syf)

Stoacıların doğa felsefesi araştırmaları yani evrene ve dolayısıyla da yaşama yönelik araştırmalarının sebebi esasen ahlak felsefesi amacıyla yapılmaktadır. Yani onlar etrafta neler olup bittiğini öğrenmekten çok, mutluluk için bu araştırmalara yönelmektedirler. Çünkü Stoacılar için mutluluk ”doğaya uygun yaşamaktır’‘.

Doğa felsefesi bize kim olduğumuzu, dünya içindeki yerimizi, dünyanın genel işleyişi içinde nasıl rol alabileceğimizi veya ona nasıl uyabileceğimizi, böylece nasıl mutlu bir hayat yaşayabileceğimizi gösterebilir.

Filozofun Yolu / Stoacılık

Aynı zamanda da Stoacıların öğretilerindeki Ahlak felsefesi öğelerinin temelleri, Sokrates’in kişiliğine kadar uzanmaktadır;

Tarihleri boyunca Stoacıların baş azizi Sokrates’ti; yargılanma sırasındaki tutumu, kaçmayı reddetmesi, ölüm karşısındaki sakinliği ve adaletsizlik yapanların kurbanlarından çok kendilerine zarar verdiklerine inanması, Stoacı öğretiye kusursuz uymaktaydı.

Bertrand Russell / Batı Felsefesi Tarihi 1.Clit

Filozof İmparator Marcus Aurelius

İlk, Orta ve Son Dönem ekseninde incelenebilen Stoacılık, Son Dönemde artık Roma’ya geçmektedir ve dolayısıyla da Roma felsefesi olarak da anılabilmektedir. Bu dönemde en çok öne çıkan isim olan Epiktetos ise azad edilmiş eski bir köledir. Epiktetos aynı zamanda Marcus Aurelius’un düşüncelerine şekil vermiştir.

Marcus Aurelius ise Epiktetos’tan ve felsefe tarihinde birçok filozoftan farklı olarak bir İmparator kimliğiyle tanınmaktadır. Platon Devlet adlı eserinde ideal devletinde yönetici olarak Kral Filozof fikrini öne sürmektedir. Nitekim Marcus Aurelius ise Platon’un ideal düşüncesine yakın bir örnek olarak ifade edilebilmektedir.

Marcus Aurelius
Marcus Aurelius (MS 161-180)

Marcus Aurelius ve Kendime Düşünceler

Stoacı felsefe geleneğinin etkili ismi olarak öne çıkan Marcus Aurelius esasen Stoacılık için özel bir katkıda bulunmamıştır. Kendisi daha çok kişiliği ve yazmış olduğu eseriyle Stoacı düşünceyi güzel biçimde aktarmasıyla öne çıkmaktadır. Kendisinin eseriyle birlikte Stoacı felsefe hakkında da fikir sahibi olabilmekteyiz. Marcus Aurelius’un dikkat çeken yanlarından birisi Stoacı düşünce ekseninde, imparator kimliğinin gelip geçici bir şey olduğunun farkında oluşu. Kendisinin kaleminden şu şekilde alıntılanabilir;

Çok yakında küle ya da iskelete dönüşeceksin, bir ihtimal ismin kalacak geriye, belki o bile kalmayacak. İsim dediğin sadece ses ve yankıdır.

Marcus Aurelius / Kendime Düşünceler 50.syf

Alıntı doğrultusunda da genel İmpataror profilinden farklı olarak ölüm gerçeğinin her an yanı başında olduğu gerçeğinin farkında olan Marcus Aurelius, aynı zamanda yine bu noktada da Stoacı öğretiye ilişkin bilgiler de vermektedir. Stoacı felsefede, arzular ve arzularla ilişkili olarak ün, şöhret gibi unsurların hiçbir anlam ifade etmediği, yegane olan şeyin doğaya teslimiyet ve bunun sonucu olarak da elde edilen mutluluk olduğu düşüncesi Marcus Aurelius’un kaleminden çıkarsanabilmektedir.

12 Bölümden oluşan Kendime Düşünceler adlı eseri, isminden de anlaşılacağı üzere Marcus Aurelius‘un kendisine birçok şeyi sık sık hatırlatmasından ve kendisine söylediği aforizmalardan oluşmaktadır. Kitapta söylemlerini 2.tekil şahıs eki ile ifade etmektedir. Bir başkasına söyler gibi kendi benliğine hatırlatma amacı gütmektedir.

Ufacık bir parçası olduğun evrenin, sana sadece kısacık bir anı bahşedilmiş zamanın bütünlüğünü ve payına düşen yazgıdaki küçücük rolünü hiç unutma.

Marcus Aurelius / Kendime Düşünceler (49.syf)

Stoa felsefesinin mutlak determinizm düşüncesi doğrultusunda da yine de özgür iradeyi savunmaları bulunsa da söz konusu bu savunmalar çok tatmin edici değildir. Felsefe tarihinin genel problemi olarak ifade edilebilecek özgür irade ve determinizm çelişkisi Stoacılarda da gözlemlenebilmektedir. Her ne kadar birçok Stoa fikri modern insanın aklına yatkın gelmese de, Stoacı öğretiden çıkarsanabilecek şeyler bulunmaktadır. Kendi payıma ben Marcus Aurelius‘un ün, şan, şöhret gibi geçici olan kavramlara dair düşüncelerini destekliyorum.

Bizleri Instagram ve Twitter hesaplarımız üzerinden takip edebilirsiniz. Diğer içeriklerimize de göz atmayı unutmayın!

Kaynakça

  • AURELIUS, Marcus, Kendime Düşünceler, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, Çev: Y. Emre Ceren, 2020, İstanbul
  • RUSSELL, Bertrand, Batı Felsefesi Tarihi 1.Cilt, Alfa Yayınları, Çev: Ahmet Fethi, 2020, İstanbul
  • Stoacılık – 1 (Giriş, Epistemoloji, Doğa Felsefesi), filozofunyolu.com
  • Stoacılık -2 (Psikoloji,Teoloji, Ahlak Felsefesi), filozofunyolu.com
  • Marcus Aurelius, tr.wikipedia.org

Mert Can Ay
Ege Üniversitesi Kimya bölümü öğrencisi. Lisans eğitiminin yanı sıra düşünmekten ve düşlemekten hoşlanan, kendi çapında da felsefeye, edebiyata ve sanata dair merakı neticesinde düşüncelerini aktaran birisi. [email protected]