Venezuela Neden Battı?

Venezuela Neden Battı?

Bugün sizlerle birlikte dünyadaki en fazla petrol rezervine sahip ülkenin, yani Venezuela’nın bugünlere nasıl geldiğini inceleyeceğiz. Okurken size de aşırı derecede tanıdık gelen yerler olacak. Venezuela neden battı? Öncelikle Venezuela ve tarihi ile başlayalım.

Venezuela’nın Tarihi

Venezuela, hepimizin bildiği gibi Güney Amerika kıtasının kuzeyinde bulunan, 29 milyon nüfusa sahip bir ülke. İlk kez 1522’de İspanyolların sömürgesi oldu, 1811 yılında kumanda Francisco de Miranda önderliğinde başlatılan bağımsızlık savaşı sonucunda 1821 yılında başkanı Simon Bolivar olan Kolombiya, Panama ve Ekvator ile birlikte Büyük Kolombiya Devleti kuruldu. Yaklaşık 10 yıl sonra da Büyük Kolombiya Devleti’nden ayrılarak müstakil hale geldi, Simon Bolivar anısına, Bolivarcı Venezuela Cumhuriyeti adını aldı.

Venezuela Neden Battı?
Başkent Caracas’da Simon Bolivar’ı anlatan bir duvar resmi

Venezuela Ekonomisi

Venezuela ekonomisinin temel kaynağı malum olduğu üzere petrol ve fosil yakıtlar. Yandaki grafikte de gördüğünüz gibi dünya üzerinde bilinen en fazla petrol rezervine sahip ülke, Araplardan bile fazla. Venezuela, yaklaşık 300.000.000.000 galon petrol rezervine sahip. Örnek vermek açısından, Türkiye’nin 2019 yılında yaklaşık 85.000.000 galon petrol ithal etti.

Ekonomik Göstergeler

Venezuela Neden Battı?
Venezuela Neden Battı?
Venezuela Neden Battı?

Bu tablolarda da gördüğümüz gibi Venezuela, 1984 yılında yaklaşık 3500$ gibi bir kişi başına düşen milli gelire sahipken 2010’da bu oran 11.000$’a kadar çıkmış, 2020 yılında ise 2500$’a kadar düşmüş durumda.

Enflasyon oranı ise 1984 yılında %12 civarında iken, 2018 yılında %65374 gibi akıllara zarar bir sıçrama yapmış, 2020 itibariyle %1500 civarında “sabitlemiş” durumda.

Bu kadar petrolün “üzerinde oturmalarına rağmen” neden bu kadar kötü durumdalar peki?

Yeni Bir Umut Olarak Hugo Chavez

Darbelerle ve yoksullukla boğuşan Venezuela halkı artık bu sömürüden ve yolsuzluktan bıkmıştı. İşte tam da bu zamanda, yani 1998 seçimlerinde daha önceden de darbe girişiminde bulunup hapse giren Hugo Chavez, tahliye olduktan sonra başkan adayı oldu. Chavez, 98 seçimlerinde %56 gibi yüksek bir oy alarak Venezuela’nın başına geçti.

Venezuela Neden Battı?

Chavez’e göre Venezuela, Güney Amerika’nın lider ve kıskanılan bir ülkesiydi. İlk icraati, “Bolivar Misyonu” olarak adlandırdığı bir fakirlikle mücadele programını hayata geçirdi. Bu program kapsamında devlet kendi eliyle toplu konutlar, hastaneler ve altyapı hizmetlerine harcadı.

Chavez seçimden sonra “vaat ettiği gibi” eşitlik, hak, adalet gibi kavramlardan vazgeçiyor gibiydi. Gitgide otoriterleşmeye başlayan rejim, yardım adı altında halka para dağıtmaya devam ediyordu. Bunun yanında parti ve “devrim” destekçileri de zenginleşiyordu. Herkes hayatından memnundu. Petrol fiyatları arttıkça çarkın dişlileri çok daha hızlı dönüyordu.

Daha sonra kontrolü tamamen Chavez’in elinde ve herhangi bir denetime sahip olmayan “Fonden” adı verilen bir varlık fonu kuruldu. Bütün yeraltı ve yerüstü kaynaklar kamulaştırıldı ve bu fona bağlandı, petrol satışından elde edilen gelirler direkt bu fona aktarılıyordu. Yani, devletin bütün gelirleri istenildiği gibi harcanıyordu, kimseye hesap verme zorunluluğu olmadan. 2012 yılına gelindiğinde ise bu fon neredeyse devlet harcamalarının yarısını yapar hale gelmişti. 7 yılda Fonden üzerinden, yaklaşık 100 milyar dolar tamamlanamayan inşaatlara harcanmıştı.

2007 yılındaki referandumla anayasa değişti. Yüksek yargı da Chavez’in kontrolüne geçmesiyle birlikte fiili olarak yasama, yürütme ve yargı tamamen Chavez’in kontrolüne geçti. Başkanın sınırsız süreyle OHAL ilan etmesine ve KHK ile yönetmesine olanak sağladı. Merkez Bankası’nın özerkliğine son vererek başkanı hazinenin söz sahibini konumuna getirdi. Bunun yanında siyasi parti ve dernekler için dış finansmanı yasaklayarak kamusal finansmana onay verdi. İşte bu ve bunun gibi pek çok olağanüstü yetkiye sahip olmuştu Chavez.

Aslında sistem çok güzel işliyordu. Petrol fiyatları varil başına 100$ gibi çok yüksek fiyatlara erişmişti. Ülkeye inanılmaz derecede para giriyordu, Bolivar’ın değeri artıyordu. Hükümet de bu parayı dolaylı yoldan halka dağıtıyordu, tabi önemli bir kısmını da çevresine dağıtarak. Tabi bu, ülkedeki bütün ihracatın askıya alınmasına neden olmuştu. Neredeyse bütün ürünler ithal ediliyordu. Çünkü paraları vardı ve çalışmaya gerek yoktu.

Chavez’in Ölümü ve Nicolas Maduro Dönemi

Hugo Chavez, 2013’de Küba’da öldükten sonra varisi olarak Nicolas Maduro başkanlığa geçti. Maduro, Chavez’in sağ kolu olması dışında herhangi bir vasfa ve eğitime sahip değildi. Üniversite diploması olmayan, lise mezunu bir otobüs şoförü idi.

Venezuela Neden Battı?

Maduro’nun ilk icraatı ise meclisi fesheden Yüksek Mahkeme adı ile aile üyeleri ve destekçilerinden oluşan bir konsey kurmak oldu. Bu yıllarda ise petrol fiyatları düşmeye başlamıştı. Hatta neredeyse varil başına 30$’ı bile görmüştü. Petrol fiyatlarının düşmesi demek, bütün ekonomisi petrol üzerine kurulmuş olan Venezuela için ölüm demekti.

İşte böyle bir ortamda Maduro’nun da yaptıkları ile birlikte ekonomi yokuş aşağı yuvarlanmaya başladı. 2014 yılında ise halk sokağa dökülmeye başladı. Ford ve Goodyear gibi yabancı yatırımcılar birer birer gidiyordu ama Maduro’ya göre bunların sebebi “dış güçler” idi.

Aynı yıl ABD, Maduro’ya diktatör gözüyle bakmaya başladı ve ambargo koydu. Aynı yıl asgari ücretler yapılan %150 gibi anlamsız bir zam ile 800.000 Bolivar’dı. Ama bu yalnızca 4$’a tekabül ediyordu. Venezuela halkı için güz de geçip kış gelmişti artık. Halk fakirliği iliklerine kadar hissediyordu. Peynirin kilosu yaklaşık 400.000 Bolivar olmuştu, yani 2$. Bunun üzerine Maduro, tavan fiyat uygulamasına geçildiğini ilan etmişti. Ama kimse bu fiyatlara ürün satmak istemediği için mağazaların rafları bomboş kalıyordu. Paraların değeri yoktu, banknotlar artık tartılarak kullanılıyordu.

Venezuela Neden Battı?

Peki Venezuela Neden Battı?

Aşamalı ve sistematik şekilde değişen yönetim sistemi diyebiliriz aslında. Seçimden sonra âdeta bir güç zehirlenmesi yaşayan Chavez, tüm yetkileri kendinde toplamıştı. Varlık fonundan istediği gibi para harcayabiliyordu, hiç kimseye hesap vermeden hem de.

Bunun yanında Chavez, ABD’yi işgalci güç olarak niteliyordu. ABDli ve Avrupalı şirketlerin elindeki kaynakların hepsini zorla kamulaştırılmıştı. Tabiki bunda 2002’de Chavez’e karşı yapılan darbe girişiminin de katkısı yadsınamazdı.

Venezuela’da iğneden ipliğe her şey ithal ediliyordu. Ekonomi tamamen petrole dayanmıştı. Bu sistemin çarkları petrol yüksekken çok güzel işliyordu. Ama petrol fiyatlarının düşmesi, ABD ambargosu derken sistem iflas aşamasına geldi. Venezuela artık petrolden yeterine gelir elde edemiyor, ithalatı da düşmeye başlıyordu. Gerekli malların üretimi de yapılmadığı için fiyatlar artmaya başladı. Maduro’nun başlattığı tavan fiyat politikası da karaborsaya sebep oldu. İşte bundan sonra da hepimizin aşina olduğu bu görüntüler ortaya çıktı.

Venezuela Neden Battı?
Venezuela Neden Battı?
Venezuela Neden Battı?
Venezuela Neden Battı?

İşte böyle dostlarım, nice zenginliğin üzerinde oturmalarına rağmen fakirlikten adeta kırılan Venezuela böyle bir ülke. Hikayenin bazı yönleri bize oldukça tanıdık gelse de ders çıkarmamız gereken o kadar şey var ki. Atamızın da dediği gibi “Uyuyan milletler ya ölür ya da köle olarak uyanırlar.

Venezuela neden battı? adlı yazımızın sonuna geldik. Diğer içeriklerimize ulaşmak için buraya tıklayın. Ayrıca, bizi Instagram ve Twitter üzerinden takip etmeyi unutmayın.

Kaynakça


Alperen Karademir
Araştırmayı haddinden fazla seven, havacılık aşığı, bezmiş bir mühendislik öğrencisi.