Tekâlif-i Milliye: Halka ve Borca Sadâkat

Tekâlif-i Milliye; 7 ve 8 Ağustos 1921 tarihinde, Mustafa Kemal Paşa’nın meclisten aldığı yasama yetkisiyle yayımlamış olduğu ulusal yükümlülük emirleridir. Bu emirler Kurtuluş Savaşımızda hatırı sayılır bir yeri olan Sakarya Meydan Muharebesi’ne yaklaşık 1 ay kala ordunun temel ihtiyaçlarını karşılamak ve orduyu savaşa hazırlama amacıyla zorunlu yardım emirleri olarak yayımlanmıştır.

Tekâlif-i Milliye Dönemi Ordunun ve Ülkenin Durumu

Tekâlif-i Milliye yayımlanmadan bir süre önce Türk ordusunun karşı taarruzu başarısızlıkla neticelenmiş ve hemen akabinde Eskişehir, Afyon, Kütahya düşman işgaline maruz kalmış, karar merkezi Ankara ise Yunan tehdidi altına girmiştir. Tüm bunlar olurken bir yandan da Saltanat ve İstanbul destekli TBMM karşıtı isyanlarla mücadele edilmiş ve halk da yıllarca süren savaşlar neticesinde oldukça yıpranmış, yokluk içine hapsolmuştur. Ek olarak o günlerde toplam gelir 58 milyon lira olarak kayıtlara geçerken gider ise 108 milyon lira bandına çıkmıştır.

Memleket dahilinde vaziyet buyken Mustafa Kemal Paşa ve arkadaşları günlerce mecliste gelir artırmanın yollarını aramış ve ihtimalleri masaya yatırmışlardır. Uzun tartışmalar sonucu çare iç borçlanma ile bulmuştur. Kısa süre içerisinde 10 madde belirlenerek emirler 7 ve 8 Ağustos tarihlerinde şu şekilde yayımlanmıştır.

  1. Her ilçede bir tane Tekâlif-i Milliye Komisyonu kurulacak.
  2. Halk, elindeki silah ve cephaneyi 3 gün içinde orduya teslim edecek.
  3. Her aile bir askeri giydirecek.
  4. Yiyecek ve giyecek maddelerinin yüzde kırkına el konacak ve ”Bunların karşılığı daha sonra geri ödenecek.”
  5. Ticaret adamlarının elindeki her türlü giyim eşyasının yüzde kırkına el konacak ve bunların karşılığı daha sonra geri ödenecek.
  6. Her türlü makineli aracın yüzde kırkına el konacak.
  7. Halkın elindeki binek hayvanlarının ve taşıt araçlarının yüzde yirmisine el konacak.
  8. Sahipsiz bütün mallara el konacak.
  9. Tüm demirci, dökümcü, nalbant, terzi ve marangoz gibi iş sahipleri ordunun emrinde çalışacak.
  10. Halkın elindeki araçlar bir defa olmak üzere 100 km’lik mesafeye ücretsiz askeri ulaşım sağlayacak.

Tekâlif-i Milliye emirleri neticesinde Türk ulusunun bağımsızlık mücadelesinin, tabiri caizse altın vuruşunun gerçekleştirilmesinin yolu açıldı. Emirlerin ardından belirtilen maddeler gereği ihtiyaçlar halktan toplandı ve ordu 23 Ağustos’ta başlatılacak, kurtuluş mücadelesinde adeta eklem işlevi gören Sakarya Meydan Muharebesi’ne hazır duruma getirilmiş oldu.

Emirler için dikkat çekici bir husus ise belli maddelerinin sonunda bulunan “Bunların karşılığı daha sonra geri ödenecek” cümlesidir. Maddelerin sonunda bulunan bu cümle ile beraber ulusun kurtuluşu için halktan karşılanan ihtiyaçların zamanı gelince hakkıyla geri ödeyeceği belirtilmektedir. 12 Nisan 1923 tarihinde çıkarılan 328 sayılı kanun ile beraber bu ödemeler güvenceye alınmıştır. Toplamda 6.003.663 Türk Lirası olan borç Cumhuriyet genç yaşlardayken her yıl düzenli olarak halka ödenmeye başlanmış ve borçların tümü kademeli olarak, 1929 yılına dek ödenerek kapatılmıştır. Buna ek olarak Ankara hükumeti, sadece Tekâlif-i Milliye emirlerinden kalan borçları ödemekle kalmamış, Osmanlı zamanında savaş dönemlerinde halktan toplanan yardımların da geri ödemelerini yapmıştır. Bu borçlar da 1937 yılında bütünüyle ödenip kapatılmıştır. Tüm geri ödenen yardımların toplamı, 17.426.409 Türk Lirası, Cumhuriyetin genç ve zor yıllarında halka ödenmiş ve savaş dönemi verilen sözlere sadık kalınmıştır.

Tekâlif-i Milliye
Sakarya Meydan Muharebesini anlatan çalışma.

KAYNAKÇA

  • Milli Mücadele’de Tekâlif-i Milliye emirleri (Serpil SÜRMELİ)
  • Tekalif-i Milliye Emirleri ve Uygulanışı (Mehmet KAYIRAN)
  • Halka Borcu Kalmayan Devlet (Mehmet Akif TURHAL)
  • Türk Tarih Kurumu

Daha fazlası için bizleri Instagram ve Twitter hesaplarımız üzerinden takip edebilirsiniz. Diğer içeriklerimize de göz atmayı unutmayın.