Tebriz Şehri ve Tarihi

Tarihi Olan Şehirler Serisi: Tebriz Şehri

Serimizin devamı olarak sizlere birçok medeniyete ev sahipliği yapmış, onlarca badire atlatmış tarihi ile oldukça ihtişamlı ve gerilim dolu olan Tebriz’i anlatacağız. Tebriz neresidir? Tebriz şehri ve tarihi yapısı nasıldır? Tebriz’in isim kökeni nereden gelmektedir? Gelin yazımızda bu sorularımıza cevap arayalım.

Tebriz Şehri ve Tarihi

Tebriz Neresidir?

Tebriz; İran’ın kuzeybatısında bulunan, tarihi ve coğrafi özellikleri ile tanınan, kozmopolit bir kültür şehridir. Geçtiğimiz yüzyıllar içinde birçok kez Osmanlı ve Safevi devletleri arasında el değiştiren şehir, özellikle bu iki medeniyetin dini ve mimari yapısını yansıtır. Tipik bir İslam şehri olan Tebriz, günümüzde İran sınırları içerisinde turistik ve endüstriyel bakımdan ülkenin önemli bir şehridir. Çoğunluk olarak Türk milletine mensup insanların yaşadığı şehirde, Türk kültürüne ait oldukça fazla unsur görmek de mümkündür.

Tebriz’in Demografik Yapısı

Tebriz, Anadolu ve Avrupa’yı güneyden birleştiren yol üzerinde olduğundan tarih boyu birçok medeniyete ev sahipliği yapmış ve farklı devletlerce yönetilmiştir. Son bin yılda ise çoğunlukla Türk hakimiyetinde olan şehirde, Osmanlı Devleti, Safevi Devleti, Akkoyunlu Devleti, Karakoyunlu Devleti gibi devletlerce yönetilmiştir. Bu nedenle Tebriz’in demografik yapısı halen çoğunlukla Azerbaycan kökenli Türklerden oluşmaktadır. Öyle ki şehirde Türkçe konuşarak herkes ile rahatça iletişim kurabilirsiniz.

Tebriz Şehri ve Tarihi

Tebriz Şehrinin Kuruluşu ve İsim Kökeni

Tebriz yöresi çok eski dönemlerden itibaren bir yerleşme alanıdır. Şehrin yakınlarındaki Yanıktepe’de Neolitik dönemle ilgili kalıntılar bulunmuştur. Bu da şehrin tarihinin en az 7 bin yıllık olacağı konusunda tahminler yapmamıza olanak sağlar. Ayrıca ilk dönem Roma ve Sasani kaynaklarında ve daha sonra Tebriz’den, farklı isimlerle de olsa bahsedilir.

Evliya Çelebi’ye göre Teb-riz kelimesi “sıtma döken” anlamına gelir. Bazı kaynaklarda da “ateş döken” olarak geçer. Bunun sebebinin Tebriz kaplıcalarının şifalı suyu ve iyileştirici özelliği olduğu düşünülür.

Tebriz Şehri ve Tarihi

Tebriz’in tarihinin bu kadar eskiye dayanması, demografik yapısındaki çeşitlilik ve mimari gelişmişliği elbette ki tarih boyunca Avrupa – Asya medeniyetleri arasında köprü görevi görmesine neden olan coğrafi konumudur. Hem ticari hem de tarımsal yönden zengin olan şehrin, yıllar boyunca talibi de aynı oranda çok olmuştur. Birçok kez farklı milletlerce yönetilen şehrin kültürel zenginliği de buradan gelir.

Hülagü Han tarafından Moğol işgaline uğramadan önce Arap Müslüman devletler ve daha sonra Selçuklu hakimiyetinde bulunan şehir, Moğol istilasından kötü anlamda etkilense de, İlhanlı Devleti payitahtı olduktan sonra yeniden imar edilme şansı bulmuştur. Özellikle Gazan Han devrindeki imar faaliyetleri şehrin modern kimliğini kazanmasında oldukça etkilidir.

Daha sonra Timur tarafından fethedilen Tebriz, önce Karakoyunluların, daha sonra da Akkoyunluların eline geçti. Bu dönemde birçok alim yetişmesi, bize dönemin kültürel zenginliğini anlatan bir başka unsur olmaktadır. Daha sonra Şah İsmail tarafından ele geçirilen şehir, Safevi Devleti’ne tabii oldu.

Bu tarihten sonra Osmanlılar Tebriz’i I. Selim, I. Süleyman ve IV. Murad önderliğinde ele geçirdi. Birçok kez iki devlet arasında el değiştiren şehir büyük tahribata uğradı ve 1639 Kasr-ı Şirin Antlaşması ile Safevi Devleti’ne bırakıldı.

Safevi hakimiyetinden sonra Ruslar ve Kaçarlar tarafından ele geçirildi ve hatta bir dönem bağımsız oldu. Daha sonra ise İran Devleti sınırlarına tabii edildi.

Tebriz Şehri ve Tarihi

Tebriz’e Gitmek İsteyenlere

Tebriz’e gittiğinizde insanlarla Türkçe konuşarak büyük oranda anlaşabilirsiniz. Hatta birçok insan için Tebriz’e gitmek, Erzurum’a gitmekle aynı şey. Gezilmesi gereken yerlerin başında da Tebriz Kapalıçarşısı, Ulu Camii, Gök Mescid, Azerbaycan Müzesi, Anayasa Binası, Babak Kalesiİmamzade Hamza Camisi, Golestan Parkı geliyor. Tabii ki Tebriz yalnızca buralardan ibaret değil. Gezdiğiniz her sokak, tarih fışkıran bir medeniyetin izlerini taşıyor olacak.

Tebriz Mutfağı ve Alışveriş

İran mutfağının da olmazsa olmazlarından olan Safran, Tebriz de yiyeceğiniz her yemekte etkin bir rol oynuyor. Pilavlardan çorbalara, etli yemeklerden tatlılara kadar her türlü yiyecekte safran bulunuyor. Kilogramı 1000 dolar civarı olan fiyatı, ne kadar değerli olduğunu gösteriyor. Ayrıca Tebriz köftesi ve kebabı da meşhur etli yemekleri olarak göze çarpıyor.

Tebriz halısı, buradan alabileceğiniz ürünlerin başında geliyor. Ancak yıllardır kalitesi ve motifleri ile ün yapmış olan bu halı ve kilimlerin fiyatları cebinizi yakabilir. Ayrıca takı ve mücevher bakımından da çok büyük çeşitliliğe sahiptir.

Tebriz Şehri ve Tarihi
Safran

Son Olarak;

İran’a gitmek gözünüzü korkutmamalı. Her ne kadar ülke siyasi olarak çalkantılı bir dönem geçirse de özellikle Tebriz’de büyük bir misafirperverlikle karşılaşırsınız. Üstelik Türkçe konuşarak bir sıkıntı yaşamamanız da size bir kolaylık sağlayabilir. Ekonomik boyutunda da bir Avrupa şehrinden çok daha ucuz miktarlar ile bir gezi planlayabilirsiniz. “Tarihi Olan Şehirler” serisinde size Tebriz’i anlatmaya çalıştım. Okuduğunuz için teşekkürler.

Bizleri Instagram ve Twitter hesaplarımız üzerinden takip edebilirsiniz. Diğer içeriklerimize de göz atmayı unutmayın!