Tarihi Olan Şehirler Serisi: İstanbul

Tarihi Olan Şehirler

Merhaba sevgili okurlar, bugün başlattığımız Tarihi Olan Şehirler serisinde tarihi olarak dünyanın en önemli şehirlerini ele alacağız. Bugünkü yazımızda sizlere İstanbul’u ve Tarihini anlatacağım. Boğazın iki yakasına yayılan bu inciyi şimdi sizlerle baş başa bırakıyorum.

Eğer dünya tek bir ülke olsaydı, başkenti İstanbul olurdu.

Napolyon Bonaparte

Tarihi Olan Şehirler – İstanbul’un Kuruluşu

Rivayete göre İstanbul M.Ö 7. yy’da ilk yerleşimini gerçekleştirmişti. O dönemin Antik Yunan şehir devletlerinden olan Megara isimli şehir devleti ekonomik ve kültürel gelişimini kolonileşerek sağlamaktadır. Bu sebeple Megara Kralı olan Byzas, yeni bir koloni bulmak amacıyla Delphi’de bulunan Apollon tapınağına gider. Apollon tapınağının kahinine kolonileşmek için en iyi konumu danışır, kahin kendisine körler ülkesinin karşısındaki topraklara gitmesini söyler.

Byzas ülkeyi bulmak için yola çıkar. Bugünkü tarihi yarım ada olarak adlandırılan (Sultanahmet) bölgeye gelir. Bugünkü Kadıköy’ün olduğu bölgede bir yerleşim alanı olduğunu fark eder. Bu kadar güzel bir alan varken karşı kıyıda neden insanların yaşadığını düşünür ve aklına orada kahinin sözleri gelir.Hemen bu fırsatı kaçırmaz ve kolonisini buraya kurar ve kendi adını verir.

Tarihi Olan Şehirler

Kral Konstantin ve Değişim

Byzantion, MS. 4. yy’a kadar önemsiz bir şehir olarak kalır. Konstantin’in 312 yılında kral olmasıyla şehrin önemi artar. Konstantin başa geldiği ilk vakit aklındaki planları devreye sokar ve ilk olarak imparatorluğun başkentini değiştirir. Bu doğrultuda, bugünkü İzmit bölgesi olan Nikomedia’yı, Truva’yı ve bugünkü İstanbul olan Byzantion’u düşünür. Konstantin Byzantion’da karar kılar.

Bu fikrin sebepleri ise Byzantion’un Marmara Denizi, Boğaz ve Haliç dolayısıyla yarımada olması, Roma gibi yedi tepeden oluşması, ticaret yollarının kontrolünü sağlamaktaki avantajı, Konstantin’in kararında etkili olur. Şehrin büyümeye, değişime ve gelişmeye açık olması da başka bir etkendir.

Konstantin 330 yılında Roma İmparatorluğu’nun başkentini Byzantion’a taşır ve şehrin ismini Nova Roma koyar. Konstantin’in ölümünden sonra şehir Konstantinopolis ismini alır.

Bizans İmparatorluğu Dönemi (330-1453)

İstanbul önce Konsantinopolis olarak isim değiştirmiş, hem Roma İmparatorluğu hem de Bizans İmparatorluğuna başkentlik yapmıştır. Bizans başkenti olarak Konstantinopolis yaklaşık 1000 yıl boyunca doğu ve batıya hükmeden bir şehir olmuştur.

İstanbul’un başkent olma tarihi Roma İmparatorluğunun Doğu ve Batı olarak ayrılmasından 65 yıl önce oluşmaya başlamıştır. Roma’nın istila edilmesi ve yukarıda bahsettiğimiz gibi Kral Konstantin’in başa gelmesiyle, İstanbul önemli bir şehir konumuna gelir. 395 yılında Roma İmparatorluğu’nun Doğu Roma ve Batı Roma olarak ayrılmasıyla Doğu Roma İmparatorluğunun başkenti olur.

Konstantinopolis, ilk olarak Doğu Roma adıyla anılan sonradan Batı Roma İmparatorluğu’nun yıkılmasıyla zaman içerisinde adı Bizans İmparatorluğu olan devletin Başkenti olmuştur. Konstantinopolis erken orta-çağ döneminin en parlak ve en zengin şehirleri arasında başta gelmekteydi.

Bizans İmparatorluğu zamanında bilim, sanat, felsefe gibi konularda bilginlere ev sahipliği yapan Konstantinopolis, Osmanlı İmparatorluğu’nun himayesine geçene kadar bu çalışmaları sürdürmüştür. Osmanlı İmparatorluğu himayesine girdikten sonra Osmanlıdan korkan bilim insanları İtalya’ya kaçmış ve orada Rönesans hareketlerini de başlatmışlardır.

Osmanlı İmparatorluğundan önce 1204-1261 yılları arasında Latinlerin işgaline uğrayan Konstantinopolis, Latin İmparatorluğu başkentliği de yapmıştır. Latin egemenliğinden sonra Konstantinopolis tekrar 1453’yılına kadar Bizans İmparatorluğu’nun başkenti olmuştur. Bu döneme Kostantinopolistik dönem adı verilir.

Tarihi Olan Şehirler

Osmanlı İmparatorluğu Dönemi

İstanbul bu dönemde büyük bir cihan imparatorluğunun başkenti olmuştur, üç kıtada yayılan toprakları 400 yıldan uzun süre hakimiyetinde bulunduran bu İmparatorluğun merkez noktasında, Doğu ve Batı topraklarının üzerinde yükselen bir inci konumunda olmuştur.

Tarihi Olan Şehirler – İstanbul’un Fethi

“İstanbul’u fetheden komutan ne güzel komutandır, İstanbul’u alan asker ne güzel askerdir”

HZ.Muhammed (s.a.v)

Konstantinopolis düşüşü 6 Nisan-29 Mayıs 1453 tarihleri arasındaki kuşatmanın sonucunda Osmanlı Padişahı Sultan 2. Mehmed Han tarafından yönetilen birliklerin Konstantinopolis’i ele geçirmesi ile sonuçlanan fetih aynı zamanda dünya tarihi açısından çok önemlidir.

Hem Hristiyan dünyası hem de İslam dünyası bu fetihten sonra bambaşka bir hal almıştır. Orta-Çağ’ın kapanıp Yeni-Çağ’ın açılması aynı zamanda ateşli silahların gücünün anlaşılması.

Avrupa’da Derebeylerin de ateşli silahlarla dizginleneceğini gören Avrupalılar, Derebeylik dönemini ortadan kaldırdı. İstanbul’un fethi ile birlikte açılan bu Yeni-Çağ, rönesans ve reform gibi akımları da tetiklemiş oldu. Özellikle yukarıda da bahsettiğim gibi, Bizans alimleri çizme ülkesine göç ettiler ve bu sebeple dünyada bir çok şey değişti.

Fetih sonrasında Ayasofya gibi birçok kilise camiye dönüştürülmüştür. Kiliselerin camiye dönüştürülmesi aşamasında sanata düşkünlüğü bilinen Fatih Sultan Mehmet, bir fermanla mozaik ve diğer sanat eserlerinin yok edilmemesini ve sıva ile örtülmesini buyurur. Artık Osmanlı İmparatorluğu’nun başkenti haline gelen İstanbul, Osmanlı’nın yıkılışına kadar başkent olarak kalır.

Ya ben İstanbul’u fethederim, ya da İstanbul beni

Fatih Sultan Mehmed Han
Tarihi Olan Şehirler

Tarihi Olan Şehirler – Osmanlı Döneminde İstanbul Şehri

İstanbul, günümüzde olduğu gibi Osmanlı döneminde de sürekli göç almaktaydı. Kırsal yörelerden gelen nüfusun ortaya çıkardığı şehrin kontrolsüz büyümesi ve bu nüfusun güvenlik ve altyapı sorunları nedeniyle göçün engellenmesi için birçok ferman ve emirnameler çıkarıldı. Nüfusun 1535 sayımında 400.000 ile 300.000 arasındadır. 171 ve 18. yy. gelindiğinde bu nüfus 700.000 den fazla olduğu belirtiliyor.

Fetih sonrası 2. Mehmed Han’ın fermanı ile Anadolu’dan İstanbul’a zorunlu göç emredildi. Anadolu ve Rumeli’den farklı yerlerden göç edenler İstanbul’un yeni mahallelerini oluşturdu. Osmanlı’nın gerçekleştirdiği ilk imar faaliyetleri sur dışında bir yerleşim olan şuan ki Eyüp semti olan yere Ebu Eyyub-el Ensari Türbesinin yapılması oldu. Mezarı ve çevresinde 1459’da yapılar inşa edilmeye başlandı ve ilk Eyüp mahallesi bu zamanda ortaya çıktı.

Şehre ilk yerleşen komutanlar, ulema ve yüksek düzeyli memurlardır. Bu insanlar şehrin bir çok yerine kendi adlarını taşıyan mescitler yaptırmışlardır ve İstanbul’un ilk mahalleleri buralarda ortaya çıkmaya başlamıştır.

Sultan 2.Mehmed döneminde İstanbul’a dört adet saray yapıldı. Bunlardan birincisi günümüzde Beyazıt olarak adlandırılan alana inşaa edildi. İnşası 1454’de tamamlanan ve o dönem “Kale” olarak adlandırılan Eski Saray ne yazıktır ki günümüze kadar hiçbir parçası ulaşamadan yok olmuştur.

Günümüzde İstanbul Üniversitesi ve Süleymaniye Cami’nin bulunduğu büyük alana inşa edilmiş olup Sultan Mehmet Han tarafından 19 yıl boyunca kullanılmıştır. Sultan Süleyman Han döneminde ise çıkan yangın sonucu Topkapı Sarayı onun yerini almıştır

Yine aynı dönemde Topkapı Sarayı’nın yapımlarına başlanmış ve 1478 yılında bitmiştir. Sultan Abdülmecit tarafından Dolmabahçe Sarayı’nın yaptırılmasına kadar 380 yıl boyunca Osmanlı Hakanlarına ev sahipliği yapmıştır. En görkemli zamanlarında içinde neredeyse 4.000 kişi yaşamıştır.

Tarihi Olan Şehirler

16.Yüzyıl İstanbulu

Sultan Süleyman Han döneminde kazanılan yeni topraklar ve fetihler ile birlikte imparatorluk hazinesi zenginleşti. Osmanlı Devletinin altın çağı olarak adlandırılan 16. yy’da maddi imkanların da artmasıyla İstanbul’daki önemli anıtsal yapılar bu dönemde inşa edilmiştir.

16. yy. İstanbul’da yoğun inşaat faaliyetlerinin görüldüğü bir dönemdir. Sultan Selim Külliyesi (1522), Şehzade Külliyesi (1548), Kara Ahmet Paşa Külliyesi (1555) gibi eserler ortaya çıkmıştır. Bu dönemin en görkemli ve büyük yapısı İmparatorluğun zenginliğinin ifadesi olarak görülen  Süleymaniye Külliyesidir. Dönemin en büyük mimarı olan Mimar Sinan’ın 300 eserinden 120 tanesi İstanbul’da bulunmaktadır.

17.Yüzyıl İstanbulu

16.yy’a nazaran daha az inşaat faaliyetleri barındıran bu dönem İstanbul’un göç almaya başladığı bir dönemdir. Eski Bizans Sarayı bölgesine inşa edilen Sultanahmet Külliyesi ve Eminönüde ki Yeni Camii bu dönemin önemli yapılarıdır.

18. Yüzyıl İstanbulu

18. yy’da Avrupa Mimarisi’nin ilk örnekleri Osmanlı’da görülmeye başlanır, ancak bu dönemde inşa edilen Avrupai mimariye sahip saraylar çıkan isyanlar sonucunda ne yazıktır ki yıkılmıştır. Bu dönemde inşa edilen Avrupa tarzındaki yapılar yıkılmış olsa da mimari etkisi devam etmiş ve Osmanlı Barok tarzı ortaya çıkmıştır.

Osmanlı Barok tarzı en iyi yansıtan eserlerden birçoğu da bu dönemde yapılmıştır. Nuruosmaniye Camii ve Laleli Camii Osmanlı Barok etkilerini fazlasıyla taşımaktadır.

Tarihi Olan Şehirler

“Ah İstanbul Beni büyüleyen isimlerden en çok büyüleyeni yine sensin.” 

Pierre Loti

19.Yüzyıl İstanbulu

19.yy gelindiğinde Osmanlı başkentinde yeniden imar çalışmaları başlanmıştır, bunun amacı ise İstanbul’u daha Avrupa esintilerine sahip bir başkent haline getirmektir. Bu dönemde kent planlaması ile ilgili kanun ve yönetmelikler çıktı, sık sokak trafiğine sahip şehirde yeni yollar ve anıtsal meydanlar oluşturuldu.

Tarihi Olan Şehirler – İstanbul’un Tarihi Önemi

İstanbul 4. yüzyıldan 20. yüzyıla kadar on altı yüzyıl boyunca dünyanın en büyük ve en önemli metropolleri arasında yerini almaktadır. 3 kıtanında kesiştiği bir yerdedir ve jeopolitik konumu bütün dünya ülkeleri için önemlidir.

İstanbul’u bir diğer önemli kılan neden ise 4 büyük İmparatorluğun başkentliğini yapmış olmasıdır. Tam olarak 1600 yıl boyunca başkent olan İstanbul Roma,Bizans,Latin ve Osmanlı İmparatorluklarına başkentlik yapmıştır. Bu imparatorluklardan üç tanesi oldukları dönemde dünyanın en büyük güç ve iktidar sahibi devletleridir. Hepsi de dönemine İstanbu’ldan hükmetmiştir.

İki büyük cihanın kesinti noktasında, Türk vatanının ziyneti, Türk tarihinin serveti, Türk milletinin gözbebeği İstanbul, bütün vatandaşların kalbinde yeri olan şehirdir.

Gazi Mustafa Kemal Atatürk

KAYNAKÇA

tr.wikipedia.org

istanbul.ktb.gov.tr

kutsalkitap.org

islamasiklopedisi.org.tr

Bizleri Instagram ve Twitter hesaplarımız üzerinden takip edebilirsiniz. Diğer içeriklerimize de göz atmayı unutmayın!


Furkan Sarıca
Çok gördüğü için ölürken yüzüstü gömülmek istenen kişi.