fbpx
GenelİncelemePolitikaSosyoloji

Siyasi Partilerin Kapatılması

Siyasi partiler, demokrasinin vazgeçilmez unsurlarıdır. Siyasi partilerin varlığı doğal olarak siyasi partilerin kapatılması mevzusunu da beraberinde getirmiştir.

Siyasi Parti Tanımı

Siyasi parti tanımları üzerinde yazarlar arası bir fikir birliği bulunmamakla beraber Siyasi Partiler Kanunu’na göre ‘Siyasi partiler, Anayasa ve kanunlara uygun olarak; milletvekili ve mahalli idareler seçimleri yoluyla, tüzük ve programlarında belirlenen görüşleri doğrultusunda çalışmaları ve açık propagandaları ile milli iradenin oluşmasını sağlayarak demokratik bir Devlet ve toplum düzeni içinde ülkenin çağdaş medeniyet seviyesine ulaşması amacını güden ve ülke çapında faaliyet göstermek üzere teşkilatlanan tüzelkişiliğe sahip kuruluşlardır’ diye tanımlarken Özbudun ise siyasi partiyi ‘halkın desteğini sağlamak suretiyle devlet mekanizmasının kontrolünü ele geçirmeye veya sürdürmeye çalışan, sürekli ve istikrarlı bir örgüte sahip siyasal topluluklar’ (Özbudun,1974:4) olarak tanımlamıştır.

Siyasal Partinin Gerekliliği

Modern devletin ekonomik ve sosyal hayata artan ölçüde müdahalesi, sosyal grupları, ya bu müdahaleleri önlemek, ya da bunları kendi çıkarlarına uygun yönlere yöneltmek amacıyla siyasal planda örgütlenmeye teşvik eder(Özbudun,1974:21). Kanunda belirtilen ve birçok yazarın da benimsediği görüş ise siyasi partilerin demokratik hayatın vazgeçilmez unsurları olduğudur. Çok partili siyasal hayat, demokrasinin temelidir. Modern demokrasi, partiler demokrasisidir. Bir ülkede iktidar için yarışan birden fazla siyasi parti yoksa o ülkede demokrasi de yoktur(Gözler,2017:161).

Siyasi Partilere İlişkin Sınırlandırmalar ve Yasaklar

Şüphesiz demokratik rejimlerin şiddeti kontrol altına almalarının zorunluluğu ortadadır. Bu sebeple de kanun koyucu birtakım sınırlandırmalar getirmiştir. Anayasamızın 68’inci maddesinin dördüncü fıkrasına göre ‘siyasi partilerin tüzük ve programları ile eylemleri, Devletin bağımsızlığına, ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlüğüne, insan haklarına, eşitlik ve hukuk devleti ilkelerine, millet egemenliğine, demokratik ve laik Cumhuriyet ilkelerine aykırı olamaz. Sınıf veya zümre diktatörlüğünü veya herhangi bir diktatörlüğü savunmayı ve yerleştirmeyi amaçlayamaz; suç işlenmesini teşvik edemez’.

Siyasi Partilerin Kapatılması

Avrupa Konseyi tarafından görevlendirilmiş olan Venedik Komisyonu olarak adlandırılan kurumun raporunda siyasi partilerin yasaklanması ve kapatılması şiddeti savunan ve/veya anayasal düzeni yıkmak için şiddet kullanan ve böylece anayasada yer alan hak ve özgürlükleri tehlikeye sokan siyasi partiler için söz konusu olmalıdır. Anayasamızın 69’uncu maddesi, siyasi partilerin tüzük ve programlarının Anayasa’nın 68’inci maddesinin dördüncü fıkrasına aykırı olmasından dolayı kapatılmalarını ayrı ayrı hükme bağlamaktadır. Tüzük ve program aykırılığı sebebinden dolayı kapatma kolaydır çünkü tüzük ve program anayasaya aykırıysa başka bir sebebe ihtiyaç kalmaksızın partinin kapatılmasına karar verilir. Bunun dışında siyasi partinin yabancılardan yardım alması sebebi ve siyasi partinin odak haline gelmesi sebebiyle kapatılması söz konusudur. Odak haline gelme konusuna daha detaylı bakmakta fayda var.

Odak Haline Gelme Şartı

Bir partinin ne zaman ve nasıl odak haline gelmiş sayılacağı Anayasa Hukuku doktrini ve Anayasa Mahkemesi içtihatlarında büyük bir karmaşaya ve hararetli tartışmalara yol açmış, nihayet 2001 Anayasa değişikliğiyle bu konuda Anayasaya açık bir tanım konularak sorun önemli ölçüde aşılmıştır. Anayasanın ‘odak’ kavramını tanımlayan hükmüne göre (m.69/6), bir siyasi parti, Anayasanın 68’inci maddesinin dördüncü fıkrası hükümlerine aykırı fiiller o partinin üyelerince yoğun bir şekilde işlendiği ve bu durum o partinin büyük kongre veya genel başkan veya merkez karar ve yönetim kurulunca zımnen veya açıkça benimsendiği yahut bu fiiller doğrudan doğruya anılan parti organlarınca kararlılık içinde işlendiği, söz konusu fiillerin odağı haline gelmiş sayılır.

Kapatma Davası Açma Yetkisi

Anayasanın 69’uncu maddesinin dördüncü fıkrasına göre, ‘siyasi partilerin kapatılması, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısının açacağı dava üzerine Anayasa Mahkemesince kesin olarak karara bağlanır.’ Siyasi Partiler Kanunu’na göre (m.100), Anayasada yazılı nedenlerle Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından bir siyasi partinin kapatılması davası açılması; Resen, Cumhurbaşkanının kararı üzerine Adalet Bakanının istemiyle ya da bir siyasi partinin istemi üzerine olur. Ancak, bir siyasi partinin Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığından dava açılmasını isteyebilmesi için, bu partinin son milletvekilini genel seçimlerine katılmış olması, mecliste grubu bulunması, ilk büyük kongresini yapmış olması, partinin merkez karar ve yönetim kurulunun üye tamsayısının salt çoğunluğunun oyu ile dava açılmasının istenmesi yolunda karar alınmış bulunması ve istemin parti adına parti genel başkanı tarafından Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına yazılı olarak yapılmış olması gerekir.

Geçmişte Kapatılan Partiler

Geçmişte hem Avrupa’da hem de Türkiye’de kapatılan partiler olmuştur. Avrupa’dan örnek verecek olursak İtalya’daki Faşist Parti ve Almanya’daki komünist parti akla gelen ilk örnekler olacaktır. Bunun yanı sıra bugün siyasetçiler tarafından dile getirilen İspanya Batasuna partisinin kapatılma davası da verilebilecek güzel bir örnektir. Türkiye’de ise çok partili siyasi hayata geçilme sürecinden bu yana birçok parti kapatılmış olup bunlardan güncel olan örneklerin başında şüphesiz Refah Partisi ve Fazilet Partisi gelmektedir. Refah Partisi laik cumhuriyet ilkesine aykırı hareketlerinden ötürü kapatılmıştır. Fazilet Partisi’nin kapatılması ise odak haline gelmesinden kaynaklıdır.

Kaynakça:

ÖZBUDUN Ergun, Siyasal Partiler, Sosyal Bilimler Derneği Yayınları: G-4, Ankara 1974

ATAR Yavuz, Türk Anayasa Hukuku, Seçkin, Ankara 2018

GÖZLER Kemal, Türk Anayasa Hukuku Dersleri, Ekin, Bursa 2017

PERİNÇEK Doğu, Anayasa ve Partiler Rejimi, Kaynak Yayınları, Ankara 1985

SAĞLAM Fazıl, Demokrasinin Demokrasiyi Tehdit Eden Güçlere Karşı Korunması, Çağdaş Yaşamı Destekleme Derneği, Ekim 2001

GÖZLER Kemal, Devletin Genel Teorisi: Bir Genel Kamu Hukuku Ders Kitabı, Ekin, Bursa 2019

TURHAN Mehmet, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ve Siyasi Parti Kapatma Davaları, Başkent Üniversitesi Hukuk Fakültesi, Ankara Üniversitesi SBF Dergisi 57-3

ABDULHAKİMOĞULLARI Erdal, Türkiye’de Siyasi Partilerin Kapatılması Rejimi, Sakarya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yayınlanmış Doktora Tezi, Sakarya

Yazar hakkında

Hukuk devletini hukuk devleti yapmaya çalışacak olan, bu uğurda kendini öncü olmaya hazırlayan, bilincinin farkında, henüz cahil ama ilerisi için umut dolu bir hukukçu. İletişim: onurcansansabosa@gmail.com
Benzer yazılar
EğlenceGenelMüzik

Farklı Müzik Türleriyle Tanışmak

GenelHayat

Mehmet Pişkin ve Biz

FilmGenelİnceleme

JOKER - Spoilerlı İnceleme (+18)

AskeriDünyaGenelHayatSosyolojiTarih

Barış Pınarı Harekatı'nın Uluslararası Hukuka Uygunluğu

Abone ol ve son haberleri kaçırma

Bir yorum bırak

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir