arama

Schrödinger ve Kedisi

  • paylaş
  • paylaş
  • Hasan Hüseyin Tekerek Hasan Hüseyin Tekerek

Kuantum mekaniği, bilim dünyasında ses getiren önemli keşiflerdendir. Bu mekaniğin temel dalga denklemini yazan Schrödinger, kuantum fiziği açsından önemli bir isimdir. Fakat fizik tarihinde bazen bir fikri ortaya atan bilim insanlarının, bu fikirlerin meydana getirdiği gelişmelerden memnun olmadıkları görülmüştür. Schrödinger de bunlardan birisidir. Zamanla kuramından soğumuş, bunun mantıksızlığını ortaya koyacak örnekler aramıştır. Bunlardan en ünlüsü de ”Schrödinger’in Kedisi” deneyidir. Ve bu deney bir düşünce deneyidir.

schrödinger
Schrödinger’in Kedisi temalı bir illüstrasyon

Deney

Sağlıklı bir kediyi hava alabilen bir kutuya koyalım. Kutuda zehirli bir gaz şişesi olduğunu düşünelim ve bu gaz şişesindeki zehirli gazın salınmasını sağlayacak mekanizma, bozunma yarı ömrü 1 saat olan bir radyoaktif parçacık ile kontrol edilsin. Bu mikroskobik parçacığın davranışı ancak kuantum mekaniği ile ifade edilebilir, fakat şimdi makroskobik bir sistem olan kedinin kaderi de artık parçacığın davranışına bağlanmış oluyor. Schrödinger’in iddiasına göre 1 saat sonunda kedinin canlı ve ölü olma olasılıkları eşit. Yani parçacığın hareketine göre gaz salınıp kedi ölmüş de olabilir gaz hiç salınmamış ve kedi hayatta da olabilir. Dolayısıyla makroskobik bir canlı olan kedinin yaşamı mikroskobik bir parçacığa bağlıdır. Burada amaç bu iki olasılığı değerlendirmek değil. Schrödinger’in düşüncesinde göre kutuyu açıp kedinin durumuna bakılmadığı sürece kedi yarı ölü yarı diridir. Schrödinger, mantıksal olarak böyle bir şey mümkün olmadığından bu kuram düzeltilmeye muhtaç olduğu kanaatine varıyor.

schrödinger
Bahsi geçen deneyin illüstrasyonu

Deneyin Yorumlanması

Bu deneyde bahsi geçen mekanizmadaki mikroskobik parçacığın makroskobik bir cisim olan kediye etkisi, mikrodünyaya bağlanmış bir makrodünyanın mikrodünya üzerinden yorumlanışıdır. Evvela atomik ve moleküler dünyanın olasılık düşüncesi makrodünyaya taşınmış bulunuyor. Çünkü gözlem yapmadığımız sürece kedinin ölü ya da diri olduğunu bilemeyiz. Buradan çıkaracağımız sonuç da kedinin yarı ölü yarı diri olduğu fikrinden çok ölü ve diri olma olasılığının eşit olduğudur.

Konuyu daha iyi anlayabilmek açısından Pinokyo benzetmesini yapalım. Eğer Pinokyo ”Şimdi burnum uzayacak.” derse ne olur? Pinokyo’nun sadece yalan söylediğinde burnu uzadığına göre eğer bu sözünden sonra burnu uzamazsa yalan söylediği için burnu uzamaya başlayacaktır ama eğer ki burnu uzarsa doğruyu söylediği için uzamaması gerekir. Bu her ne kadar bizim için bir paradoks yaratsa da kuantum dünyasında olağandır.

Kaynakça

Saçlıoğlu, Cihan, Kuantum Mekaniğinin Felsefi Sorunları, Bilim ve Teknik, 325. sayı, Aralık 1994

Hawking, Stephen, Ceviz Kabuğundaki Evren, ALFA yayınevi, İstanbul, 2002.

Penrose, Roger, Uzay ve Zamanın Doğası, ALFA yayınevi, İstanbul, 2005.