RTÜK ve İletişim Araçları İlişkisi

İletişim araçlarının birey ve toplum üzerindeki etkisi; teknik, ekonomik ve siyasal gelişmelerin bir sonucu olarak giderek artmaktadır. İletişim araçlarının öneminin artmasıysa devletlerin iletişim araçlarını denetim altına alma çabalarının artmasına yol açmıştır. Türkiye’de ise 1994 yılında oluşturulan Radyo Televizyon Üst Kurulu (RTÜK) bu görevi üstlenmektedir. İletişim araçlarının popülaritesinin artmasıyla denetim mekanizmalarının ortaya çıkması kimilerine göre özgürlük kısıtlamalarını beraberinde getirmiştir. Fakat hiçbir özgürlük sonsuz ve sınırsız olamayacağına göre, iletişim araçlarının topluma karşı sorumlulukları ile özgürlükleri arasında bir denge kurmaları ve RTÜK gibi kurumlarca denetlenmeleri de şarttır.

Dünyadan Benzer Örnekler

görsel medya

Türkiye de bulunan Radyo Televizyon Üst Kurulu (RTÜK) dünyada benzeri bir çok örneğe sahiptir. Düzenleyici kurullar; Amerika Birleşik Devletlerin de Federal Communication Committee (FCC), İngiltere de Office of Communications (OFCOM), ve Fransa da Conseil Suporieur De Audievisuel (CSA) olarak karşımıza çıkmaktadır. RTÜK dahil tüm düzenleyici kurulların medya hissedarlığı yoktur. Bununla birlikte; hepsinin görev, yetki ve uyguladıkları yaptırımlar genel hatlarıyla aynıdır. Fakat, kurumların üye sayıları, görev süreleri ve seçim biçimleri ülkeden ülkeye farklılık göstermektedir.

RTÜK ve Uyguladığı Cezalar

RTÜK kurulduğu günden beri iletişim araçları üzerinde verdiği kararlar ve yaptığı uygulamalar ile zaman zaman gündeme geliyor. 2020’nin ilk 5 ayında da; Fox, , Tele 1, Halk TV, Haber Global ve Haber Türk gibi birçok kanala yayın ilkelerine uyulmadığı gerekçesiyle idari para cezaları uygulandı. RTÜK tarafından 2019 yılında uygulanan cezalar ise şöyle:

rtük uyguladığı cezalar
  • BeIN Series HD Comedy kanalına toplamda 2 kez ve 34 bin 110 liralık para cezası kesti. Aynı kanal 2 kez de program durdurma cezası verildi.
  • TV 8 kanalına Gerçeğin Peşinde ve Yemekteyiz programları nedeniyle toplamda 3 kez ve 1 milyon 229 629 lira idari para cezası uygulandı.
  • TV 8.5 kanalında Yemekteyiz programı nedeniyle 17 bin 65 TL’lik ceza kesildi.
  • Ulusal Kanal’a üç seferde 63 bin 342 liralık idari para cezası uygulanırken, altı kez de program durdurma cezası verildi.
  • TELE 1 kanalına 21 bin 114 lira idari para ve iki kez program durdurma cezası verildi.
  • FOX TV’ye 301 bin 281 TL ve 1 milyon 11 bin 234 TL olmak üzere iki ayrı program nedeniyle toplamda 1 milyon 312 bin 515 TL’lik idari para cezası uygulandı.
  • FOX Life kanalına ise 42 bin 228 TL idari para ve 8 kez program durdurma cezası verildi.
  • TGRT Haber’e 21 bin 114 lira olarak tek ceza kesildi.
  • Halk TV’ye 21 bin 114 lira idari para ve iki kez program durdurma cezası verildi.
  • KRT TV’ye 17 bin 65 TL idari para ve iki kez yayın durdurma cezası verildi.
  • SHOW TV’ye Çukur dizisi nedeniyle tek seferde 1 milyon 11 bin 234 TL idari para cezası kesildi.

RTÜK ve Faaliyet Alanları

Türkiye’de radyo ve televizyon yayıncılığını düzenleyen ve denetleyen kurum, 1994 yılında Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) tarafından kabul edilen 3984 sayılı Kanun ile kurulmuş olan Radyo ve Televizyon Üst Kurulu’dur. 2011 yılında yürürlüğe giren 6112 sayılı Kanun ile Radyo ve Televizyon Üst Kurulu (RTÜK)’nun ana faaliyet alanları olarak Türkiye’de görsel işitsel medya alanında düzenleme, denetleme ve sektöre yönelik politikalar geliştirmek olarak belirlenmiştir.

Ahmet Akalın / RTÜK Kurumsal İmajı 2019-2023 Stratejik Planı Çerçevesinde

Türkiye’nin 2018 yılında Cumhurbaşkanlığı hükümet sistemine geçmesiyle birlikte RTÜK yeni hazırladığı 2019-2023 Stratejik Planı’nı uygulamaya koymuştur. Bu stratejik plan ile eklenen yeni hedef; RTÜK’ü ulusal ve uluslararası alanda tanıtmak, kurumsal imaj ve itibarını güçlendirici çalışmalar yapmak olarak belirlenmiştir.

Son Sözler

Medya kuruluşları ve toplum arasında büyük sorumluluğa sahip olan RTÜK, ilk kurulduğu yıllardan itibaren zaman zaman eleştiriler almıştır. Belki de RTÜK, medya – iletişim emekçilerinin haklarına ve oto sansür konusunda düzenleyici bir yapıya odaklanmalıdır. Ancak, bütün her şeyin yanında, RTÜK’ün varlığının amacını ve önemini de iyi kavramak gerekir.

Ülke Tv’de ekranlara gelen Arafta Sorular Proggramı

Televizyon yayınlarında tehditler savuran, ölüm listeleri açıklayan kişilerin konuşmalarını gördükçe de RTÜK gibi denetleyicilerin önemini daha iyi anlıyor ve görsel medyanın amacından saptığı noktalarda yapılan müdahalelerin ehemmiyetini de daha iyi kavramış oluyoruz.

Kaynakça:

  1. Işık,Metin.Görsel İşitsel İletişim Alanının Düzenlenmesinde Yeni Eğilimler ve RTÜK.İletişim Dergisi,5:2,2008,199-205.
  2. Akalın,Ahmet.RTÜK Kurumsal İmajı: 2019-2023 Stratejik Planı Çerçevesinde.Ankara Üniversitesi,4,2019.
  3. Erdogan,İrfan.Televizyon, Denetim ve Medya Etiği Üzerine.RATEM dergisi,2007.

Oğulcan SARI
Siyaset Bilimi & Uluslararası İlişkiler Uzmanı / Siyaset, Ekonomi, Uluslararası İlişkiler ve Fotoğraf’a ilgili / İnstagram: @benogulcansari / mail: [email protected] / Bir Parça Tuhaftık