arama

Romantik Kimyager: Humphry Davy

  • paylaş
  • paylaş
  • Hasan Hüseyin Tekerek Hasan Hüseyin Tekerek

Lavoisier’in ölümünden birkaç yıl sonra Londra, yeni bir yıldızla tanıştı: Humphry Davy.

Humphry Davy

Davy, 1801’de sahnedeki ilk sunumundan itibaren çok iyi dönütler almıştı. O kadar çok sayıda genç, romantik ve sosyetik kişiyi sunuşlarına çekiyordu ki sunum esnasında Royal Instute‘un (Kraliyet Enstitüsü) önünden geçen sokakta araba kargaşası yaşanıyordu. Yetkililer bu durumla baş etmek için Albemarle Sokağı’nı Londra’nın ilk tek yönlü sokağı yaptı.

Albemarle Sokağı

Davy, bir kimyacı olarak mercek altına alınacak olursa başarıları büyük ve şaşırtıcıydı. Bunların yanında fazlasıyla iyi bir anlatıcıydı. Anlattıklarını ilginçleştirmeyi çok iyi biliyordu. Doyurucu açıklamalar getirmenin yanında çağın mucizesi olan elektrikle yaptığı gösterilerle de izleyicisini etkileyebiliyordu.

Humphry Dary illüstrasyonu

Pavia Üniversitesinde fizik profesörü olan Alessandro Volta, 1799’da dünyanın ilk pilini yapmıştı. (volta pili) Kısa süre içinde bu volta pilinin suyu ayrıştırıp oksijen ve hidrojen elde etmede kullanılabildiği anlaşıldı. Davy de bunun kendisi ünlü yapabilecek bir gelişme olduğunu fark etti. Gösterilerinden abonelik yoluyla para biriktirdi ve çok sayıda volta pili aldı.

Volta pili

Bu pilleri kullandığı ilk deneylerden birinde çok aşındırıcı bir madde olan ”potas”ı ve büyük elektrik yüklerini kullandı. Potas dolu kabın içindeki elektrotlara elektrik verdiğinde metal gibi parlak olan ve cıvaya benzeyen küçük küreler olduğunu gözlemledi. Sonradan ”potasyum” adını verdiği bu madde, ısıtıldığında patlıyor ve mor alevler çıkararak yanıyordu. Potasyumu keşfetmiş olması Davy’i çok heyecanlandırdı. Ve bu deneyi halka açık gösterilerinde tekrarladığında izleyiciler de çok etkilendi ve beğendi.

Sir H. Davy’nin laboratuvarı temalı bir çalışma

Çeşitli bileşikleri ayrıştırmada elektriği kullanan Davy, aralarında sodyum, kalsiyum, stronsiyum, baryum, magnezyum ve klorun da bulunduğu birkaç yeni element keşfetti. Daha önce hep saklı kalmış gizemli bir dünyayı gün yüzüne çıkarıyormuş gibi hissediyordu.

Davy, bütün maddelerin elementlerden oluştuğu kanısına vardı. ”Elementler hiçbir kimyasal işlemle başka alt birimlere ayrılamayan maddelerdir.” kanaatindeydi. Ayrıca maddeleri ayrıştırmada elektrik kullanıldığına göre onları bir arada tutanın da elektriksel bir güç olduğunu düşünüyordu. Bunlar büyük düşünsel başarılardır.

Humphry Davy
Davy’nin tasvir edildiği bir çizim

Ama onun belki de en büyük başarısı kimyanın yaygınlaşmasını sağlaması ve izleyicilerinin imgelemlerini harekete geçirebiliyor olmasıydı. Gösterileri kendisiyle tanışmak isteyen genç kadınlarla doluyordu. Birçok kadını kendine hayran bırakıyordu. Daha önemlisi derslerine (yahut sunumlarına) sanayiciler ve fabrika sahipleri de geliyordu. Bunlar işleri için faydalı olabilecek şeyler öğrenmeye gelen ciddi kişilerdi. Davy de onları karşılıksız bırakmamış, bilimi kullanarak para kazanılabileceğini gösterdi.

Humphry Davy
Davy’i Kraliyet Enstitüsü’nde izlemeye gelen insanların tasviri

Davy, zamanının bir kısmını da çalışma arkadaşı olan John Dalton‘un sunum becerilerinin gelişmesine yardımcı olarak geçiriyordu. Dalton’a provalar yaptırıyor, anlatımındaki eksiklikleri not alıyordu.

Humphry Davy
John Dalton

Dalton, asıl olarak atom kavramını yeniden ortaya çıkarma çalışmalarıyla ünlü olmuştu. Tıpkı Robert Boyle gibi o da gazlar üzerinde çalışmalar yapmış, her elementin kendine özgü atomlarının olduğunu ve bu atomların birbirine bağlanarak ”birleşik atomlar” atomlar oluşturduğunu düşünüyordu. Ne var ki bu düşünceler genel olarak önemsenmedi.

Davy, 1829 tarihinde İsviçre’de öldü. Öldüğünde henüz 51 yaşındaydı. Sağlığı büyük ihtimalle kendisi üzerinde denediği çok sayıda zehirli kimyasal maddenin biriken olumsuz etkileriyle bozulmuştu.

Humphry Davy
Sir Humphry Davy’nin mezarı

Birçok keşfinin yanı sıra ( Aralarında madenciler için icat ettiği güvenli bir lamba da bulunur.) bilimin gelişmesine hemen göze çarpmayan önemli bir katkısı daha vardı.

Davy’nin derslerini tutkuyla takip eden birçok kadından biri de Marry Shelly idi. Shelly, Frankenstein‘ı yazarken kitaptaki karakterlerden birini Davy’den etkilenerek oluşturmuştu. Yapay bir yaşam yaratma düşüncesi de kuşkusuz Davy’nin elektrikse yaptığı gösterilerden kaynaklanmıştı.

Shelly’nin Frankenstein kitabı

Mükemmel bir insan, her zaman sakin ve huzurlu bir aklı barındırmalı ve asla bu sükuneti bozacak bir tutku ya da geçici isteğe izin vermemelidir.

Frankenstein, Mary Shelly

Kaynakça

Mosley, Michael, Bilimin Öyküsü, İstanbul, 2011.

www.bbc.co.uk/programmes/w3cswdk8

https://peoplepill.com/people/humphry-davy/