Özgün fikir

Özgün Fikir Yaratmak

Eşsiz bir fikir üretmek mümkün müdür? Kesinlikle evet. Peki, eşsiz bir fikri tek başına hiç kimseden etkilenmeden üretmek? İşte bu konuda çok da emin değilim. Bu yazımda düşüncelerimin bu noktaya gelişini ve özgün fikir yaratmak konusunu sorgulamaya çalışacağım dostlar. İyi okumalar.

Sürü Değil Toplum Olmak

İnsanlar olarak bizler bir arada yaşamanın verdiği mükemmel bir avantaja sahibiz. Toplum olma yani birbirimizi etkileme, birbirimizden öğrenme avantajı. Davranışlarımızın sonuçlarını yanımızdakilere aktararak deneyimlerimizi paylaşabiliyor dolayısıyla doğanın üzerimizde uygulayacağı seçilimi toplumumuz üzerinde etkisiz kılabiliyoruz. Bu basitçe zehirli bir bitki yemeden o bitkinin zehirli olduğunu daha önce deneyimlemiş diğer insanlardan öğrenebilmemiz ve topluluğumuzu o bitkiden kaynaklı ölümlerden arındırmamız olarak açıklanabilir.

Özgün fikir

Bahsettiğim avantaj hayvanlardan bizi ayıran en önemli bilişsel farklardan birini işaret ediyor. Güdüleriyle hareket eden hayvanlara karşın düşünce ve fikirleriyle hareket eden bizler. Düşünceyi incelemeye çalıştığımda hareket edebileceğim tek düşünce kaynağına yönelmek zorundaydım. Beynime. Bir düşünce, bir fikir beynimde ne gibi oluşum süreçlerinden geçiyor? Bir örnekle hemen düşünce yaratmanın temeline inmeye çalıştım. Sonuçta bir fikrimin temeline, oluşum aşamasına inebilirsem hepsinin inebilirdim.

Kendimce Bir Fikir Deneyi

Bu yazıyı kaleme alma fikrimi örnek olarak seçtiğimde fikrin temeli bariz bir şekilde dış kaynaklıydı. Evet, masaya oturmadan önce düşünce formunda aklıma düşüşü sırasında beynimin bana sunduğu bir fikirdi, fakat kaynağı kesinlikle dışarıdaydı. Mark Twain’in kaleme aldığı “İnsan Nedir?” kitabıyla geçtiğimiz günlerde karşılaşmam bu yazıyı kaleme alma fikrimin kaynağıydı.

Mark Twain – İnsan Nedir?

Mark Twain bu romanında benim şu an yaptığım gibi sadece fikirleri incelemek yerine çok daha geniş bir bakış açısıyla insanı inceliyor. Oldukça sert tartışmaları siz kitabı okurken adeta sizinle yapan yazar, okumalarınıza ara verip sizi düşünmek zorunda bırakıyor. Kitabın yazılış formatı bir diyalog şeklinde. Yaşlı adam ile genç adamın konuşmalarından oluşuyor. İlk sayfalarda genç adamın sordukları ve söyledikleri mantıklı gelirken ilerledikçe fikriniz elinizde olmadan değişiyor.

İnsan bir bukalemundur; doğasının yasası gereği, bulunduğu yerin rengini alır. Çevresindeki etkiler onun tercihlerini, kaçındığı şeyleri, politikasını, be­ğenilerini, ahlakını, dinini yaratır.

Bunların hiçbirini kendisi için yaratmaz.

Mark Twain -İnsan Nedir?

Kesinlikle başucu kitabı olarak tavsiye ettiğim bu kitaba yüzde yüz katılmak zorunda değilsiniz. Kaldı ki söylenen şeyler yenilir yutulur cinsten de değil. Ancak size düşündürdükleri size özel ve biricik olacağından tavsiye etmeye değer.

Kendi Fikir Kaynağınız Ne?

Özgün fikir

Kendi içimde yaptığım düşünce kaynağı bulma deneyine devam edersem, en temelinde yazı yazmayı sevmemi nasıl açıklayabilirim? O da mı dış kaynaklı bir fikirdi? Korkarım ki öyle, çok daha köklü bir anıya dayansa da bir öğretmenimin tavsiyesi ile yazmaya başlamıştım. Hayatta belki de kendimi en iyi anlatabildiğim davranış biçimim benden, isteklerimden zevklerimden kaynaklı değildi. Dışarıdan bir uyarıyla gelmiş ve daha sonra zevklerimle örtüşüp benim bir parçam olmuştu.

Zevkler? Peki zevklerim nasıl şekillenmiş olabilir?

Bu detaylandırmaları herkesin kendisi yapmasının daha doğru olduğunu düşünüyorum. Bu yüzden her fikrimin dış kaynaklı olduğunu ispatlamaya çalışmayacağım. Düşündüğümde ve daha derine inmeye çalıştığımda istisnasız her fikrimin dışarıdan kaynaklanan bir dürtü ile bağlantılı olduğunu görüyorum. Bunun yanında benim de zaman zaman etkileşime geçtiğim insanların fikirlerine dürtü olduğum da bir gerçek.

Fikir – Dürtü – Suç İlişkisi

Konuyu ilerleterek basit düzeyde veya zararsız düzeyde süregelen fikirleri incelemeyi bir kenara bırakmak istiyorum. Zararlı dürtülerin kaynakları insanların kendileri mi? Suçlular suça kendi hatalarından dolayı mı itilir? Toplum doğru yerde doğru müdahaleyi yapabilmiş olsaydı bir suçluyu suçtan uzak tutmak mümkün olur muydu? Hatta biraz geyik muhabbetlerine girerek, Adolf Hitler sanat okuluna alınsaydı tarihin en büyük canisi olarak anılır mıydı?

Özgün fikir

Bu soruları sormanın bir zararı yok ancak kendini bu sorulara kaptırmanın var. Soruların sizleri yönlendirdiği düşünce yapısı suçluların iradesini sıfırlar nitelikte. Ki bu da kesinlikle eksik ve yanlış yönlendirilmiş bir düşünce. Kaldı ki, değinmeye çalıştığım diğer başlık göz önüne alınırsa suçluların işledikleri suçlarda payımız olduğunu düşünmek pek de yanlış gelmiyor. İster genetik yatkınlık ister kötü eğitim isterse de hastalık kaynaklı olsun, bir insan suç işlediğinde bu yalnızca o insanın kişiliğinden kaynaklı olamaz. Çünkü kendi içimde yaptığım çözümleme sonucu hiçbir fikir insanın kendi içinde gelişemez. Eğer kaynağın dışarısı olduğu kesinse –ki öyle-, üzgünüm ki suçun kaynağı da dışarısı yani toplumun ta kendisidir.

Özgün Fikir Oluşumunda Engellenebilirlik

Biraz detaylandırmak ve oluşabilecek soru işaretlerini gidermek istiyorum. En sevdiği film vizyona girdiğinde bilet almak için parası olmayan bir adamın kendi tercihiyle hırsızlık yaptığı senaryoyu ele alalım. Bu adam hırsızlık yapmaya neden eğilimli olabilir? Hayatında başına gelen, yaşadığı sayısız olay ona bu eğilimi katmıştır. Bu eğilim nereden geliyor olursa olsun şüphesiz dış kaynaklıdır. Hatta hastalık olsa bile. Çünkü hastalıklar da önüne geçilebilen sonuçlar doğurur ve önüne geçmek için gerekli eğitim, terapi her ne ise bu adamın hayatında yeteri kadar yer almıyorsa hastalık kaynaklı olduğu düşünülen bir eylem gerçekleşir. Bütün bu süreçlere rağmen hastalık veya genetik hiçbir zaman tek etken konumuna gelemezken çoğunlukla toplumdan kaynaklı dış faktörler tek etken olarak gösterilebilir.

Özgün Fikirlerin Mümkünlüğü

Devamını kendi içinizde mukayese etmenizi istediğim suç muhabbetini kapatarak asıl değinmek istediğim yere dönüyorum. Özgün fikir mümkün müdür? Daha önce defalarca yaptığım denemelere rağmen dış faktörlerden bağımsız bir fikir oluşturamadım. Oluşturmuş bir insana da rastlamadım. Öyle ki en bariz görünen olaylardan tarihin en büyük keşiflerinin çıkması da dış etkenlerin insan fikirlerinin oluşumunda ne kadar büyük etkiye sahip olduğuna işaret eder. Newton ağaçtan düşen elmadan ilham alarak yer çekimi – kütle çekim – keşfini yaptığında asıl keşfi yaptıran Newton’un o elmayı fark edene kadar elde ettiği bilgi birikimiydi. Bu bilgi birikimlerini Newton’un yaşadığı yıllar göz önüne alındığında eşsiz bir zemin oluşturuyordu. Bir benzeri Arşimet ve suyun kaldırma kuvvetinin keşfi ile de birebir ilgili. Şartlar ve birikimler suyun kaldırma kuvvetinin keşfine hazırdı, Arşimet yaşadığı hayatın onu getirdiği konum gereği bunu keşfeden insan oldu.

Bilim insanlarının yaptığı keşiflerde gözüm yok, fakat bu bilgi birikimi mevzusu çok yakın zamanlarda farklı coğrafyalarda icat edilmiş aynı ürünlerin varlığı ile de bir adım ileri gidiyor. Bilim harici örneklerden ilerlersek bu örneklerden biri de moda. Toplum 90’lar modasına hazır olduğunda bir kişinin modayı başlatması beklenmedi, çoğunluk birbirini tetikleyerek 90’lar modasını oluşturdu ve o şekilde giyinmeye başladı. Yüzyıllarca devam eden monarşi birbirinden haberi bile olmayan toplumların zamane şartları dolayısıyla oluşturduğu bir sistemken yine bu toplumlar ve zaman demokrasiyi getirdi.

İç Mukayese ve Etik

Özgün fikir

Özgün fikirlerin mümkün olmaması kaderciliğe yakın bir söylem. Açık açık iddia ettiğim şey: Öyle olması gerektiği için oldu ve bu son kaçınılmazdı, görüşü. Kadercilikten farkı ise iradeyi ve seçimleri inkâr etmemesi. Yapılacak seçimlerin, ortaya atılacak fikirlerin kaynağı dış etkenler olsa da bu durum bireyin sorumluluğuna bir zayıflık getirmiyor, aksine tahmininden çok daha büyük olaylara gebe sonuçlar yaratılabileceğinden insanın sorumluluğunu arttırıyor.

Bu durumlarda kabul edilmesi gerekir ki, Nobel ödülü alınan bir projenin varlığına etkimiz ile bu akşam ne yiyeceğimize karar vermeye etkimiz aynıdır. Tıpkı ekonominin çöküşüne olan etkimizin otobüse kaçak binme kararı alırken ki etkimiz ile aynı olduğu gibi.

“Özgün Fikir Yaratmak” adlı yazımızın sonuna geldik. Bizleri Instagram ve Twitter hesaplarımız üzerinden takip edebilirsiniz. Diğer içeriklerimize de göz atmayı unutmayın!