Osmanlı’nın Mirası: Afrikalı Türkler

Afrikalı Türkler’in geçmişi

Bilindiği üzere Osmanlı İmparatorluğu, en parlak döneminde üç farklı kıtanın hatrı sayılır parçalarına hükmetmiş ve imparatorluğun yönetimi için pek çok etnik kökenle farklı türlerde etkileşimler kaçınılmaz olmuştur.

Osmanlı’nın 1600 yılında kontrol ettiği topraklar mor ile gösterilmiştir.
GeaCron (http://geacron.com/home-en/) sitesinden alınmıştır.

Osmanlı toplumundaki bu etnik gruplardan birisi de Kuzey Afrika’dan gelen siyahilerdir. İmparatorluğun giderek büyümesi ile buralarda yaşayan halklar, Osmanlı’nın tebasına dahil olmuştur. O zamanlarda oldukça normal kabul edilen ve dünyanın her tarafında görülen kölelik maalesef Osmanlı’da da mevcuttur. Buradaki halk köle olarak Anadolu’ya getirilmişlerdir ve yaşamlarını burada sürdürmek zorunda kalmışlardır.

13. yüzyıldan itibaren Osmanlı’da yaygınlaşan kölelik bağlamında Kuzey Afrikalı siyahiler de kullanılmıştır. 19. yüzyılda her yıl ortalama 10.000 Afrikalı köle getirilmiştir (Toledano). Askeri-idari kulluk sistemi, tarım (ev içinde çalıştırılanlar dahil), sanayi ve harem (Toledano) bunlardan sadece bazılarıdır. Toplumdaki köle sosyal grubunun oluşmasıyla birlikte doğal olarak, köle-toplum-devlet ilişkilerini düzenleyen yasalar da oluşturulmaya başlanmıştır.

Afrikalı
Osmanlı’da harem ağası olan bir Afrikalı.

Anadolu’ya getirtilen Afrikalılar toplumda sadece köle olarak mı yer aldılar?

Bu sorunun cevabı tabii ki de hayır. Tarih boyunca, kendi isteğiyle Anadolu’ya göç eden ve buralarda çeşitli köyler oluşturan ve tarım aranlarında çalışan Afrikalılar da olmuştur. Dolayısıyla, pek çok Afrikalı köle olsa da, herkesin köle olduğu gibi bir yargıda bulunmak yanlıştır.

Ahmet Ali Çelikten (Soyadı devriminden önce adı İzmirli Alioğlu Ahmed, 1883-1969) Osmanlı’nın son zamanlarında yaşamış ve Osmanlı’da görevli bir pilottu. Kendisi, tarihteki ilk siyahi pilotlardan biridir. Annesi Nijeryalı babası ise Afrikalı Türktür. Kendisi öncelikle denizci olmak istediği için Haddehâne Mektebi adı verilen Deniz Teknik Mektebi’ne gitmiştir. Daha sonra Deniz Tayyare Mektebi’nde havacılık eğitimi alarak pilotluğu öğrenmiştir. 1917 yılında havacılık eğitimini tamamlamak için Berlin’e gönderilmiştir.

Afrikalı
Ahmet Ali Çelikten

Ön yargıları kırarak kültürel zenginliği kabul etmek

Günümüzde pek bilinmese de Afrikalı Türkler hala Anadolu’nun çeşitli köylerinde yaşıyorlar. Ancak onlar hakkındaki bilgisizlik yüzünden kendilerini, kültürlerini ve geçmişlerini tanıyan neredeyse kimse yok. Oysa her birimizden aslında hiçbir farkları yok.

Afrikalı
Hatice Nine ve oğlu Esat Bey evlerinin avlusunda oturuyor

Toplumdaki bilgisizlik yüzünden onlara çoğu zaman “mülteci” veya “yabancı” gözüyle yaklaşılıyor. Hatta onları daha ilk defa gören bazı kişiler onlara ten renkleri yüzünden hemen “arap” diyebiliyorlarmış. Eski zamanlardan kalan ayrımcılık ne yazık ki hâlâ devam ediyor. Köylerdeki daha samimi ortam, yaşamlarını yine de bir nebze kolaylaştırıyor.

Afrikalı Türkler’in çoğu Ege’de yaşıyor. Osmanlı’da 18. yüzyılda pamuk tarlalarında çalışmak için bu coğrafyada yer almışlar. Daha sonra günümüze kadar aileleri gelmişler. Yıllar geçtikçe bazı gelenekleri unutulmuş ve kültürlerinden uzaklaşmaya başlamışlar. Soyadı kanunu geldikten sonra bazılarına hemen “zenci” soy ismi verilmiş. Halk arasında özellikle şehirlerde, kültürleri hakkındaki bilgisizlik yüzünden dışlanmışlar ve ayrımcılığa maruz kalmışlar. Tüm bunlara karşı, 2006 yılında, Mustafa Olpak adındaki bir Afro-Türk, gelenekleri korumak için “Afrikalılar Kültür, Dayanışma ve Yardımlaşma” derneğini kurmuş.

Afrikalı
Afrikalı Türkler uzun yıllar kutlamadıkları Dana Bayramları’nı kutluyor.

Toplumumuzun inkâr edilemez bir parçası olan Afrikalı Türkleri daha yakından tanımak ve kültürleri hakkında bilgilenmek bence bize düşen önemli bir görev. Afrikalı Türkler’in zengin kültürleri Osmanlı’dan bizlere kalan bir miras ve bizler de bu kültürün korunması ve onların da bizlerle eşit şartlarda yaşayabilmesi için uğraşmalıyız.

Video

Kaynakça

Scott, Alev. “DERGİ – Afrika Kökenli Türkleri Ne Kadar Tanıyoruz? – BBC News Türkçe.” BBC News, BBC, 8 Sept. 2016,

TOLEDANO, E.R. 2010. Suskun ve Yokmuşçasına İslam Ortadoğusu’nda Kölelik Bağları. İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.


Hasan Berk Zengin
Merhaba, ben Hasan Berk Zengin. Robert Koleji'nde 11. sınıfa gidiyorum. Ekonomi ve tarih alanlarında araştırmayı ve yazmayı seviyorum.