CAATSA

Nedir bu CAATSA Yaptırımları?

Geçtiğimizi yıllarda Türkiye’nin Rusya’dan S400 Hava Savunma Sistemi alması ile başlayan süreçte, ABD tarafından Türkiye’ye uygulanması özellikle de Joe Biden ve ekibi tarafından istenen CAATSA yaptırımları nedir, neden uygulanmak isteniyor, sonuçları ne olur? Gelin birlikte inceleyelim.

CAATSA Nedir?

CAATSA, açılımı Countering America’s Adversaries Trough Sanctions Act olan yani Amerika’nın Düşmanlarıyla Yaptırım Yoluyla Mücadele Etme Yasası anlamına geliyor. İsteyen dostlarımız, ABD Kongresi’nin birebir kararına buradan ulaşabilir.

Temel olarak CAATSA, ABD’nin düşmanları ve düşmanlarını destekleyenler ile mücadele etme etme stratejisini anlatan bir yasa. Ve bu yasayı oluşturan, yani “düşman” olarak nitelendirilen üç ülke var: Kuzey Kore, İran ve Rusya. Bu üç ülkeye ve onlara yardım edenler için ayrı ayrı senaryolar ve yapılacakları içeriyor. Yani her ülke için yaptırım koşulları ve uygulanacak yaptırımlar bir değil. Gelelim olayın bizi ilgilendiren yönüne.

Neden Türkiye?

Kuzey Kore ile işimiz yok, Halkbank davası ile kısmen İran’a göz kırpsak da asıl sebep hepimizin de bildiği gibi S400 krizinden dolayı Rusya sebebiyle. yani yasanın 200. maddesi ve sonrası bizi ilgilendiriyor. Rusya ile ilgili içeren birkaç maddeyi sayacak olursak:

  • Ukrayna bağımsızlığını desteklemekten uygulanacak yaptırımlar (Madde
  • Özel Rus petrol şirketlerine uygulanacak yaptırımlar
  • Rus kamu mallarını özelleştirmesini destekleyen veya yatırım yapanlara uygulanacak yaptırımlar
  • Rusya’da adları yolsuzluklara karışanlara uygulanacak yaptırımlar
  • Siber güvenlik ihlaline uygulanacak yaptırımlar

Fakat bizim için önemli, yani bize yaptırım uygulanması için dayandırılan madde, 231. Madde. Nedir o dersek:

 Rusya Federasyonu Hükümeti’nin istihbaratî veya savunma sektörleriyle alışverişte bulunanlara yaptırım uygulanması

CAATSA, 231. Madde

Bu madde ise adından da anlaşılacağı üzere Rusya’dan askeri teçhizat veya istihbarat desteği alan ülkelere uygulanması planlanan madde. Peki “o kadar ülke alışveriş yapıyor fakat sadece Türkiye’ye uygulanıyor?” diyorsanız, aynı yasanın 238. maddesine göre “ulusal çıkarlara ters olması” ve “kayda değer olması” şartları ile bu yasa uygulanabilir. Yani ABD’ye göre Suudi Arabistan’ın veya başka bir ülkenin S400 alması “kayda değer” olmasa bile Türkiye alırsa ona yaptırım uygulanabilir demek oluyor.

Hangi Yaptırımlar Uygulanır?

Yine aynı yasanın 235. Maddesinde ise bunu sağlayan ülkeler hakkında uygulanacak yaptırımları, yani cezaların uygulanışını içeriyor. Bu maddeyi kısaca açıklamak gerekirse 12 ayrı yaptırımın uygulanmasından bahsediyor bu maddeler:

  • Yaptırım uygulanacak kişi ve kurumların ABD’den alacağı desteğin (sigorta, kredi vs.) kesilmesi
  • Yaptırım uygulanacak kişiler ve kurumların ABD’de yapacağı ithalat ve ihracatlara yasak konulması
  • Yaptırım uygulanacak kişi veya kurumların ABD ve ABD kurumlarından borç almasının yasaklanması
  • Uluslararası camiada borç almasının engellenmesi veya azaltılması konusunda baskı uygulanması
  • Kişilerin veya kurumların Amerikan bankacılık sistemlerini, Amerikan yatırım enstrümanlarını kullanma yasağı
  • ABD ve ABD kurumlarının, yaptırım uygulanan kişi ve kurumlardan mal alışverişinin yasaklanması
  • Bu kişi ve kurumların ABD hukuk alanına tabii olan herhangi bir alışverişte döviz kullanmasının yasaklanması
  • Yaptırım uygulanacak kişi veya kurumların SWIFT* sistemini kullanmasının engellenmesi
  • Bu kişi ve kurumların ABD içerisindeki veya ABD hukukuna tabii alanlardaki mülkiyetlerine el koyulması ve engellenmesi
  • Kişilerin ve kurumların ABD’ye ve ABD bankalarına yatırım yapması veya hisse senedi almasının yasaklanması
  • Yaptırım uygulanan kişilere ABD vizesinin verilmemesi, verilen vizelerin iptal edilmesi, ABD’de ise sınır dışı edilmeleri
  • Sorumlu bürokratlara yaptırım uygulanması, bu kişilerin kendileriyle birlikte amirlerinin de aynı yaptırıma tabii tutulabilir olması

şeklinde ifade ediliyor. Bu yaptırımları uygulayacak merci olan ABD başkanı, bu yaptırımların en az beşinin uygulanmasını sağlamak zorunda fakat hangi maddelerin uygulanması ise ABD Başkanına bırakılmış durumda.

CAATSA

Uygulanırsa Ne Olur?

Öncelikle şunu diyeyim, CAATSA’ya tabii tutulursak eğer, biz halkı doğrudan etkileyecek bir şey yok gördüğümüz gibi. Çünkü CAATSA, geneli değil; daha çok kişi veya kurumları etkiliyor.

Örneğin, 2017’de yürürlüğe giren bu yasadan önce Rusya’dan S400 ve SU-35 alan Çin de CAATSA’ya tabi. Fakat sadece Çin’in bu alımları yapan EDD kurumuna yaptırım uygulamış vaziyette. Bu duruma bizim ölçeğimizden bakarsak:

S400 alımına imza atmış kişi olan Savunma Sanayi Müdürlüğü ve Savunma Bakanı İsmail Demir, para alışverişini sağlayan bankalar gibi bizi doğrudan bağlamayan kişi veya kurumlara yaptırım uygulanması söz konusu.

Fakat madalyonun öbür yüzüne bakacak olursak bir NATO ülkesine yaptırım uygulamak, ülkeyi NATO ekseninin dışına itilmesine zorlanabilir, hatta NATO’dan atılmasını sağlayabilir. (NATO ne işe yarar diyen arkadaşlar için; örneğin Azerbaycan’ın 20 yıldır ilerleme kaydedemediği Karabağ cephesine, Türk kurmayların NATO doktrinleri ile hızlıca toprak kazanması diyebiliriz.)

Bunun yanında savunma sanayisine gelecek herhangi bir yaptırım sonucunda Türkiye’nin savunma sanayisinin çökme ihtimali var. SaSad’ın 2018 ve 2019 verilerine göre Türk Savunma Sanayisi, üretimini gerçekleştirmek için yaptığı ithalatın %90’ını Avrupa ve ABD’den oluşuyor. Buna motor, radar vs. üretim parçalarının yanısıra, üretim makineleri, test ve AR-GE süreçleri gibi hizmetler de dahil. Ayrıca TİM’in 2019 raporuna göre Türkiye’nin en çok ihracat yaptığı 5. ülke yine ABD.

Yaptırımların Ekonomiye Etkisi

Türk Ekonomisi doğrudan etkilemese bile özellikle savunma sanayisi başta olmak üzere ülke ekonomisinde karşı ciddi bir güvensizliğe sebep olacak. İşte bu yüzden Trump, yasayı henüz yürürlüğe koymamış duruma. Fakat ABD başkanının bu yasayı iptal etme veya yürürlükten kaldırmasını sağlama yetkisi yok. Sadece yaptırımın muhataplarına 180 gün vererek diyalog çağrısı yapmak hakkında sahip. Ayrıca, eğer Trump’ın yürürlüğe koyması durumunda ise en hafif 5 yaptırımın uygulanabileceği söyleniyor.

CAATSA

Kasım 2020 seçimlerinde galip gelecek taraf Joe Biden olması durumunda ise yaptırımların bir an önce yürürlüğe konulması gerektiği dillendiriliyor. Bir finansal tavsiye kurumu olan JP-Morgan ise geçtiğimiz günlerde yayınladığı raporunda, olası ABD başkanlık seçimi ve gelişmekte olan ülke para birimlerini kıyasladı ve olası seçimlerde 4 senaryo ortaya çıkardı.

Buna göre Trump’ın ve Cumhuriyetçilerin kazanmasıyla Rus Rublesi ve Türk Lirası‘nın değer kazanması beklenirken Biden ve Demokratların kazanmasıyla birlikte Ruble ve Lira’nın değerinin düşmesi beklenirken; Meksika Pesosu, Çin Yuanı, Güney Afrika Randının değer kazanması bekleniyor. Üçüncü senaryo olan Biden’in başkan olmasına rağmen senatonun Cumhuriyetçiler olması durumunda da aynı şekilde Ruble ve Lira değer kaybedecek. Belirsizlik veya mahkeme kararına bağlı olacak seçimin sonucunda ise kazananın olmayacağı, bütün para birimlerinin değer kaybedeceği savunuluyor.

CAATSA

Özetle

CAATSA’nın uygulanması belki doğrudan veya kısa sürede etkilemese de belki uzun sürede Türkiye’nin ABD ve Batı ekseninden uzaklaşmasına, daha izole bir ülke olmasına yol açacak. Buna paralel olarak ithalatın azalması ile savunma sanayi ve diğer sanayi kollarında daralma başlaması ile birlikte, hali hazırdaki ekonomik buhranı iyice körüklemesi de kaçınılmaz olacaktır.

Nedir bu CAATSA Yaptırımları?‘ yazımızın sonuna geldik. Bizleri Instagram ve Twitter hesaplarımız üzerinden takip edebilirsiniz. Diğer içeriklerimize de göz atmayı unutmayın!


Alperen Karademir
Araştırmayı haddinden fazla seven, havacılık aşığı, bezmiş bir mühendislik öğrencisi.