köy enstitüleri hasan ali yücel

Köy Enstitüleri

Mustafa Kemal Paşa ve arkadaşlarının eğitim konusundaki hassasiyetini savaş devam etse de ertelemediği Maarif Kongresi‘ni tertibiyle biliyoruz. Eğitim-öğretimin kaliteli ve eşit düzeyde olması için çokça efor sarf edilmiştir. Bu eforların neticelerinden biri de inci değerindeki köy enstitüleri idi.

Köy Enstitüleri
Akpınar Köy Enstitüsü

Kuruluşu ve Kuruluş Amacı

Cumhuriyet’in ilanından bir müddet sonra dönemin cumhurbaşkanı İsmet İnönü iken Anadolu’da ciddi bir okul ve öğretmen eksikliği vardı. Bu hizmet eksikliğini kapatma açısından 17 Nisan 1940 tarihinde 3803 sayılı yasa ile bu projenin başlatılmasına karar verildi. Bu ”köy enstitüleri” projesi bütünüyle Türkiye Cumhuriyeti’ne özgü idi. Zamanın Milli Eğitim Nazırı Hasan Ali Yücel projenin yürütülmesinde görevlendirilmiş, İsmail H. Tonguç‘un da katkılarıyla büyük çaba sarf edilmiştir. Kuruluş amacı Anadolu’daki eğitim açıklığı ve okuma-yazma oranının çok düşük olmasıydı. Nüfusun %80’inin de Anadolu köylerinde tarım ve hayvancılıkla uğraşması hasebiyle de bu okullar tarıma elverişli kalabalık köylere kuruldu.

Kurulduğu Yerler

Enstitüler; demiryollarına yakın, tarıma elverişli, insan kaynağının fazla olduğu 21 bölgeye kurulmuştur. Bu nitelikteki yerlerin seçilme sebebi hem köy halkının örgün eğitim almasını sağlamak, hem de bu eğitim sürecinde verilen tarım, arıcılık, hayvancılık vb. mesleki eğitimlerle üretimi ve üretim kalitesini arttırmanın hedeflenmesindendir.

Köy Enstitüleri; Malatya, Samsun, Konya, Van, Adana, Ankara, Isparta, Sivas, Kayseri, Diyarbakır, Trabzon ve daha nice şehirlerde kurulmuştur.

Yıllar geçtikçe öğretmen ve öğrenci sayısında da artış görülmüştür.

Verilen Dersler ve İçerikleri

Köy Enstitüleri
5 yıllık eğitim sürecinde verilen derslerin bir tablosu (1943 yılı)

Okullar tarımsal alanlara yakın kurulduğu için Hayat Bilgisi kapsamındaki dersler, Tabiat Bilgisi ve Ziraat Bilgisi dersleri her köyün ihtiyaçlarına göre şekilleniyor ve içeriği oluşuyordu.

Dersler Genel Kültür, Ziraat ve Teknik olarak 3 kategoride sınıflandırılıyordu. Öğrenciler haftada 44 saat, bir yılda 11 ay eğitim görüyorlardı.

Öğretmen Bilgisi derslerinin içeriğinde sosyoloji, iş eğitimi, öğretim metotları gibi konular vardı.

Köy Enstitüleri

Ziraat Bilgisi derslerinde ise tarla ziraati, bahçe ziraati, fidancılık, kümes hayvanları bilgisi, arıcılık, zooteknik, balıkçılık gibi mesleki eğitimler uygulamalı olarak veriliyordu.

Köy Enstitüleri
Enstitülerde okutulan Ziraat Bilgisi ders kitapları

Teknik derslerde de marangozculuk, inşaat bilgisi, nalbantçılık gibi konularda uygulamalı eğitim verilmekteydi.

Köy Enstitüleri
Teknik Bilgisi kapsamında verilen taşçılık ve duvarcılık eğitimi

Uygulama derslerine ilişkin sert prensipler de vardı:

  1. Her öğrenci mutlaka bir müzik aleti çalmak zorundaydı.
  2. Eğitim sistemindeki aksaklıkları görüşmek ve düzeltmek için her hafta cumartesi toplantıları yapılırdı.
  3. Enstitünün tüm işleri öğretmenler ve usta öğreticiler gözetiminde öğrenciler tarafından yapılırdı.
  4. Yeni kurulan enstitülere daha önce kuranlar tarafından yardım ekipleri gönderilirdi.

Programa bakıldığında ayrıca ders yükünün oldukça ağır olduğu görülmektedir. Ancak bunlar öğrencilerin kişiliğini ve yaratıcılığını geliştiren uygulamaları içerir. Mesela öğrenciler her yıl 25 tane klasik roman okumakla yükümlüydü. Bu ise öğrencilere hatırı sayılır entelektüel birikim sağlamıştır. Derslerin uygulamalı ve okulun yatılı olmasıyla bu yük biraz hafifletilmiştir.

Köy Enstitüleri
Köy Enstitüsü mezunlarına verilen diploma (onluk puan sistemi)

Köy Enstitülerinin Getirileri

Köy Enstitüleri sayesinde 1940 ve 1946 yılları arası 15 bin dönüm tarla tarıma elverişli hale getirildi ve bu tarlalarda üretime başlandı, 750 bin fidan dikildi, 1200 dönüm bağ oluşturuldu, 150 büyük çaplı inşaat, 60 işlik, 210 öğretmen evi, 36 ambar ve depo, 48 ahır ve samanlık, 100 km yol, 16 su deposu, 12 tarım deposu, 20 uygulama okulu ve 12 elektrik santrali yapılmıştır. 

Köy Enstitüleri
Milli Maarif Nazırı Hasan A. YÜCEL, Cılavuz Köy Enstitüsü öğrencileriyle

Bu kazançların yanı sıra edebiyat ve bilim dünyasına da çok önemli isimler kazandırmıştır: Talip Apaydın, Fakir Baykurt, Mahmut Makal

Enstitülerin Kapatılması

Enstitüler, 1946 yılında Hasan Ali Yücel’in görevden ayrılana kadar işlevini korumaya devam etti. Daha sonra Reşat Ş. Sirer‘in nazır olmasıyla enstitüler ”Köy Öğretmen Okulları” olarak değiştirildi.

Akabinde 2. Dünya Savaşı’nın sonlarına doğru SSCB’nin Türkiye’den Kars, Artvin ve Ardahan’ı ayrıca boğazlarda askeri üs kurmayı isteyince ABD’den yardım istendi. ABD de her zamanki ”bir verip bin alma” politikasıyla Türkiye’den şefliğin ve köy enstitülerinin kaldırılması ile 5 yıllık ekonomi planlarının iptalini istedi. Böylece sonradan Köy Öğretmen Okulu olan enstitüler Demokrat Parti iktidarı tarafından kapatıldı.

Kaynakça

Makal, Mahmut, Köy Enstitüleri ve Ötesi, Çağdaş Yayınları, İstanbul, 1979.

Apaydın, Talip, Köy Enstitüsü Yılları, Literatür Yayınevi, İstanbul, 2009.

Gedikoğlu, Şevket, Evreleri, Getirdikleri ve Yankılariyle Köy Enstitüleri, Ankara, 1971.

https://tr.wikipedia.org/wiki/K%C3%B6y_enstit%C3%BCs%C3%BC