Kandilli Rasathanesi Kurucusu

Kandilli Rasathanesi Kurucusu: Mehmet Fatin Gökmen

Bilim insanlarımızın hayatlarının anlatıldığı serimizin ikinci kısmında “Kandilli Rasathanesi“nin kurucusu Mehmet Fatin Gökmen‘e yer verdik. Yazımızın ilk kısmında Mehmet Fatin Gökmen‘in hayatına değinip; ilerleyen kısımlarında Kandilli Rasathanesinin kuruluş aşamalarını anlatacağım.

Bilimde Çığır Açan Bir Adam: Mehmet Fatin

Mehmet Fatin, eski takvimlere göre 1877 yılında Antalya’nın Akseki ilçesinde dünyaya geldi. İlk öğrenimini Antalya’da gördüyse de kalan eğitimine İzmir’de devam etmek zorunda kaldı. O dönem bildiğiniz gibi orta öğretimden sonra eğitimine devam etmek isteyen öğrenciler medreselerde öğrenim görüyorlardı. Ve en büyük medreseler İstanbul’da bulunuyordu. Bu yüzden yine il değiştirerek İstanbul’a geldi. Ve günümüz hazırlık sınıfı elbette o dönem daha sıkı eğitim veren medreselerde de vardı. Mehmet Fatin de İstanbul Fatih Medreseleri‘ne kaydını yaptırdı ve eğitimini burada tamamladı. Burada Mehmet Fatin‘in dikkatini çeken başka bir kişi vardı. Sadece dersler değil; baş müneccim Hüseyin Hilmi Efendi‘ydi. Peki neden ilgisini çekmişti? Hemen onu açıklamak istiyorum ve baş müneccimlik nedir kısaca o konuda da bilgi vermek istiyorum.

Kandilli Rasathanesi Kurucusu

Müneccim – Baş Müneccim Nedir?

Müneccim nedir? Müneccim, kelimesini öğrenerek başlayalım. O dönemde müneccimler bayram ve namaz saatlerini gösteren çeşitli takvimler yaparak bunları padişahlara sunarlardı. Ve bunun karşılığında da padişahtan çeşitli övgüler, hediyeler alırlardı. Bu müneccimlerin başında bulunan kişilere de ‘‘baş müneccim” adı veriliyordu.

Yaptıkları sadece bununla kısıtla değildi, savaşa gidecek ordunun ve donanmanın hareketlerini yıldızlara bakarak belirlerlerdi. Bu yüzden Mehmet Fatin’in ilgisini çekmişti. Ve yoğunluğunu buraya veriyordu, verdikçe de astronomi alanına ilgisi artıyordu. Hocası onu ”matematik” alanına yönlendirmişti. Çünkü o da Mehmet Fatin‘in boş bir öğrenci olmadığını biliyordu.

Mehmet Fatin, bu medreseyi ‘‘birincilikle” bitirdi.

31 Mart Olaylarında Tahrip Edilen Bilim Yuvası

Mehmet Fatin, okuldan mezun olduktan sonra mezun olduğu okuluna öğretmen olarak geri dönmüştür. Fakat o bundan çok bilim istemektedir. Astronomi alanına kafasını takmıştır ve bu alanda gelişmek, öğrenci yetiştirmek istemektedir. Ne yazık ki tam bu esnada yani tam 31 Mart 1909 yılında ”31 Mart Vakası” yaşanmış ve günümüzde ”Kandilli Rasathanesi” olarak tabir ettiğimiz bilim yuvasının hem yeri hem de malzemeleri tahrip edilmiş, yok edilmek istenmiştir.

Mehmet Fatin, bu olay sonrasında pes etmemiştir. Çünkü o çok iyi eğitimler almış ve yeterli övgülerle güvenini toplamış bir ”bilim insanıdırBir bilim insanının yuvası tahrip olmuştu. Bir şey yapılmalıydı ama ne? Durmamaya karar verdi ve olay yerini incelemeye gitti. Tahribatı kendi gözleriyle gördü, tek tek incelemeler yaptı, hepsini kayıt altına aldı. Ve o gün oradan bir karar vererek ayrıldı: Rasathane yeniden açılmalıydı.

Gökbiliminin Yuvası Açılıyor: Kandilli Rasathanesi

Kurumun yeniden açılmasını kafasına takmıştı Mehmet Fatin. Bir yandan kaybolan, tahrip olan aletleri düşünüyor bir yandan da nasıl geri açabileceğinin yollarını arıyordu. Bunun için bir yol buldu: Öncelikle toplayabildiği aletleri topladı, 1 Temmuz 1911 tarihinde orayı ”kullanılabilir” duruma getirdi. Düzenli olarak artık hava durumu gibi unsurlar ölçülüyordu ama bu Mehmet Fatin’e yetersiz geliyordu.

Takvimler 1923 yılını gösteriyordu ve artık Türkiye Cumhuriyeti kurulmuştu. Hükümet ile görüştü, ve meteoroloji dışında jeoloji alanında da araştırmalar yapmak için yeni bir bina kurulmasına ihtiyaç olduğunu söyledi. Tabii ki bu isteği reddedilmedi ve uygun görülen binalar Mehmet Fatin’in istediği şekilde yapıldı, tüm aletler alındı ve artık Kandilli Gözlemevinin temelleri atılmıştı. Mehmet Fatin Kandilli Rasathanesi’nin ilk müdürü olarak atanmıştır.

Kandilli Rasathanesi Kurucusu
Kandilli Rasathanesi

Mehmet Fatin Gökmen’in Eserleri

  • Türk Takvimi 1936
  • Eski Hitay Takvimi 1936
  • Eski Türklerde Heyet ve Takvim 1937

Mehmet Fatin, takvimlerle ilgili yaptığı tüm çalışmalarını bu kitaplarda toplamıştır.

  • Rubu Tahtası
  • Nazariyatı ve Tersimi

diğer eserleri arasındadır.

Büyük bilim insanlarımızın hayatları köşelerde kalmasın diye Mehmet Fatin’i bu seride sizlere duyurmak istedik. Bir önceki bilim insanımızın hayatını okumak isterseniz hemen şuraya tıklayabilirsiniz: https://birparcatuhaftik.com/dahi-bilim-insani-mustafa-inan-kimdir-1/

Kandilli Rasathanesi Kurucusu: Mehmet Fatin Gökmen” adlı yazının sonuna geldik. Bir Parça Tuhaftık sayfamızı Instagram ve Twitter hesabımız üzerinden takip edebilirsiniz. Diğer içeriklerimize de göz atmayı unutmayın!