Kapatılan deprem kuyusu

İstanbul Deprem Kuyuları

Ülkemizde yaşanan son depremler bir çok acı kayıp ve hüzünü beraberinde getirdi. Bunun gibi deprem olaylarına vatandaşlarımız çoğu kez şahit olmuştu. Gelin bir de bu olayı tarihsel açıdan inceleyelim. İstanbul’un fethinden sonra Osmanlı Devleti’nin başkent edindiği bu şehirde tam 3 adet deprem olmuştur. Bu depremlerin en büyüğü bundan tam 511 yıl önce 1509 yılındaki depremdir. Bu deprem tam 45 gün sürmüş ve insanlar buna küçük kıyamet ”Kıyamet-i Sura” adını vermiştir. Bu depremde 109 Camii ve 1110 adet ev yıkılmış, evler o dönemde ahşaptan olduğu için pek fazla can kaybı olmamıştır. Sadece büyük betondan yapılma cami, medrese gibi  yapılardan dolayı can kayıpları yaşanmıştır. Fakat depremin uzun sürmesi insanları psikolojik olarak etkilemiş, insanlar 45 gün dışarıda kalmış ve birçok hastalık zuhûr etmiştir. Dönemin padişahı II Bayezid Han 45 gün süren bu deprem için bir takım önlemler alınması gerektiğini düşünmüş ve ulema sınıfını toplayarak fikir alışverişi yapmıştır. İkinci Beyazıt Han ulema sınıfına depremin sebebini sormuş, ulema sınıfı ise depremin sebebinin yer kabuğu altındaki sıkışma olduğunu söylemiştir.

Resim kaynak (Öğr. Gör. Talha UĞURLUEL)

Yerin altındaki enerjinin çıkması için uzun bir zamana ihtiyaç vardır. II. Beyazıt Han bunun üzerine bu enerjinin daha çabuk çıkması için bir şeyler yapılmasını belirtmiştir. Ulema sınıfından birkaç kişi yer kabuğuna menfezler yani kuyular açılması gerektiği fikrini öne atmış ve rivayet edilenlere göre 200 bazı kaynaklara göre ise 400 adet deprem kuyusu açıldığı bilgisi elimize ulaşmıştır. Verilen emir ile şehrin dört bir yanına deprem kuyuları açılmıştır. Kuyular normal bir su kuyusundan oldukça küçüktür.

Resim kaynak (Öğr. Gör. Talha UĞURLUEL)

Günümüzde de bu kuyulardan kalanlar vardır. Eyüp’te bulunan kuyu Eyüp Belediyesi tarafından demir bir kutu içerisine konulmuş ve üzerine kilit asılmıştır. Sebebi ise cahil insanların bu kuyunun dilek kuyusu olduğunu düşünmesidir. Yapılan ikazlara rağmen insanlar bu kuyuya para atmaya devam etmiştir. Eyüp Belediyesi ise çözümü kuyuyu kapatmakta aramıştır.

deprem
1894 İstanbul depremi

Bundan sonra ise İstanbul’da depremler devam etmiştir. 1766 yılında III. Mustafa devrinde bir deprem daha olmuş ve Fatih’in yaptırdığı birçok eser yıkılmıştı. Eyüp Sultan Camii hasar görmüş Üçüncü Mustafa bu camiyi yeniden yaptırmıştır. İstanbul’un yarısı yerle bir olmuştur. Fatih Camii ise tamamen yıkılmıştır. 3.deprem ise II Abdülhamit zamanında 1894 yılında Vuku bulmuştur. Aynı şekilde şehir hasar görmüştür. O dönemler bir ölçüm aleti olmadığı için depremin şiddeti belirlenemez lakin oluşan hasarlara göre 8 şiddetinde oldukları tahmin edilebilir. Masum insanların hayatını kaybettiği depremler kaçınılmazdır ama tedbirsizlik ve önlemsizlik insan hatasıdır. Sağlıcakla kalın…

Kaynakça

  • UĞURLUEL, Talha, deprem kuyuları ne kadar doğru?, https://youtu.be/1HN4oBVpQ78 İSTANBUL/2020

Ferhat Doğan
İnönü Üniversitesi Tarih bölümü öğrencisi. Bpt Tarih Yazarı Tarihin ardına gizlenmiş kapıları açmaya hazırmısın? Profilimdeki yazılara bir göz atmanı öneririm