İran ve Koronavirüs

19 Şubat 2020’de ilk olarak İran’ın Kum şehrinde ortaya çıktığı açıklanan koronavirüsün, İran’a bu şehirde eğitim gören Çinli öğrenciler aracılığıyla geldiği açıklandı. İran’da ilk vakanın görülmesinden itibaren tüm okulların kapatıldığı ve yurtların boşaltılması için duyurular yapıldı. Alınan tedbirler arasında sanat-kültür faaliyetlerinin, Cuma namazlarının, sempozyum ve toplantıların, uçuşların iptal edilmesi, spor etkinliklerine ara verilmesi, en geç kalınan konu olan şifa dağıttığı iddia edilen türbelerin ziyarete kısıtlama getirilmesi ve siyasi mahkumlar dahil hemen hemen 91 bin mahkûmun salıverilmesi gibi tedbirler kademeli olarak devam etti. Türbelerin ziyarete kapatılması İran içerisinde büyük tepkilere neden oldu. Kamu çalışanlarının yarısından fazlasına idari izin verildi ve diğer kalan bölüme ise dönüşümlü olarak çalışmalarına karar verildi. Ülke içerisinde tamamiyle karantinaya alınma önlemi milletvekilleri tarafından Cumhurbaşkanı Ruhani’ye teklif edilse de Ruhani bu tedbire karşı geldi.

Nevruz Bayramı döneminde salgına karşı duyuruları dikkate almayan ve şehirlerarası geçişlerde kısıtlamalara girmeyen İran’da halk ülkenin kuzeydoğusuna doğru tatile gitmeye başladı. Bu süreç içerisinde kuzeyde bulunan şehirlerde vaka sayısı daha çok artmaya başlarken İran bir türlü virüsü kontrol altına alamadı. Vakaların ilk görüldüğü günlerden itibaren Türkiye, İran sınırını tedbir amaçlı kapattı ve sınır boyunda devriye sayısını arttırdığına dair açıklama yaptı. İran içerisinde sağlık malzemelerinin eksikliği nedeniyle Türkiye sürecin başında İran’ın isteği üzerine Covid-19 tanı kiti daha sonrasında ise 1000 adet tanı kiti, 2004 gözlük, 4715 tulum, 20,000 önlük, 4000 N95 maske ve 78,000 üç katlı maske gönderildi. İran’da askeri-hükümet-milletvekili gibi üst düzey yetkililerinde koronavirüs nedeniyle hayatını kaybettiği bilinmektedir. Birçok ülkeye yayılmaya sebep olan İran, askeri alana da sıçrayan virüs sonucu Suriye’ye gönderilen milis güçler aracılığıyla birçok ülkede olduğu gibi Suriye’ye de İran aracılığıyla taşındığı söylenmektedir.

source: Anadolu Agency

   İran’ın Orta Doğu’daki Çin olarak adlandırılmasının en büyük nedenini rejim karşıtı medya unsurları İran rejiminin, şubat ayında düzenlenecek olan 41. Devrim Kutlamaları’na, 21 Şubat’ta yapılacak olan parlamento seçimlerine ve ocak ayının başında öldürülen Kâsım Süleymani’nin törenine katılımın düşük olması ihtimaline karşı virüsü dikkate almadığını ve açıklamanın geç yapıldığını ileri sürmektedir. İran resmi hesaplarının paylaşımına göre ise son bir hafta içerisinde ölüm ve vaka sayılarında sürekli azalış görülmektedir. 14 Nisan günü açıklanan resmi sayılara göre İran’da virüs nedeniyle ölü sayısı, 24 saat içerisinde, çift hanelere (98) düştü. 16 Nisan’da rejim karşıtı haber sitelerinin paylaşımlarına göre İran’da, özellikle Tahran’da kazılan toplu mezarlar, 29,000’den fazla ölü olduğu belirtilmektedir. Koronavirüs ile mücadele esnasında Türkiye, Çin, Japonya gibi ülkelerin yardımları ile karşılaşan İran’da devlet kademeleri hemen hemen her gün ABD’ye yaptırımlar nedeniyle tepki göstermeye devam ediyor.

Dışişleri Bakanı Cevad Zarif, Devrim Rehberi Ali Hamanei ve Cumhurbaşkanı Hassan Ruhani, ABD yaptırımlarının devam etmesi ve sağlık sektörünün de yaptırımlara dahil olması tepkiyle karşılanmaktadır. ABD Dışişleri Bakanı Pompeo ise İran’ın ‘Sınır Tanımayan Doktorlar’ kuruluşunun yardımını geri çevirdiğini iddia etti ve bir gün sonra ise İran’a yeni yaptırımlar uygulanacağını açıkladı. 1 Nisan’da İran halkının, geleneksel ‘Sizde Beder’ pikniğine (geleneksel toplu yapılan piknik) katılım sağlamayıp sosyal izolasyona uyum sağladığı görülmüştür. Koronavirüs ile mücadele kapsamında son günlerde Türklere karşı yürütülen propagandalarda devam ediyor. İran Devrim Muhafızları Ordusu’na yakınlığı ile bilinen Fars News haber ajansı ve İran resmi haber ajansı IRNA’nın dünyada virüs ve ölümlerin giderek yayıldığını ifade ederken kullandığı ırkçı söylem (Torktazi= Türkler gibi yağmalayan, saldıran, öldüren) ise dikkat çekti ve ülke içerisinde yaşayan Türkler tarafından yoğun tepkiyle karşılandı. Bir gün geçmeden yayımlanan bu paylaşımı IRNA, ırkçı ifadeyi kaldırıp tekrar yayımlarken Fars News ise tamamiyle kaldırdı. Yaptırımlardan dolayı zor durumda olması ve dünyayı sarsan virüs nedeniyle ekonomik çöküntü nedeniyle kötü durumda olan İran ekonomisinin daha kötü durumda olduğunu da gözlemlemekteyiz. Bu nedenle Cumhurbaşkanı Ruhani, bazı işletmeler ve kamu kurumları faaliyetlerine 11 Nisan itibarıyla tekrardan başlamışken 18 Nisan’da da başkent Tahran’daki işletmelerin açılacağı duyuruldu. İran Parlamentosu Araştırmalar Merkezi/Başkan Vekili Muhammed Kâsımi’nin koronavirüs salgınıyla ilgili hazırlanan rapordan aktardığı bazı bilgiler.

source: @iramcenter

Sonuç Olarak;

İran resmi olarak 19 Şubat’ta açıkladığı yeni tip koronavirüs (Covid-19) nedeniyle en fazla etkilenen ülkeler arasında. Sürecin başlamasıyla beraber ülke içerisinde birçok sektörün (özellikle sağlık ve ekonomi) zor/daha zor bir durum ile karşı karşıya kaldığını görmekteyiz. Salgının tam anlamıyla sona ermeden, 11 Nisan’da ülke genelinde açılan bazı kamu kuruluşları ve işletmeler 18 Nisan’da da Tahran’da iş yerlerinin açılacağının duyurulması, ekonominin daha kötü noktalara geldiğinin büyük bir göstergesidir. Nevruz Bayramı dönemi öncesinde hükümetinin sıkı tedbirler almaması ve bayram tatili döneminde halkın kuzeydoğuya doğru hareket etmesi salgının bu bölgeye sıçramasına ve ikinci dalganın oluşmasında en büyük etken oldu.

Rejim karşıtı haber sitelerinin verdiği ölü ve vaka sayıları, İran’da uyulmayan sosyal mesafe (Tahran metrosunda çekilen görüntüler), virüsün ilk çıktığı zamanlarda halktan saklanılması, yetersiz sağlık sektörünün olması gibi birçok etmenler nedeniyle bu iddiaları daha inandırıcı kılıyor. Dünyanın geçtiği bu zor süreç zarfında, tıpkı Türkiye’nin Barış Pınarı Harekâtı döneminde olduğu gibi İran resmi haber ajansı IRNA ve Devrim Muhafızları Ordusu’na yakınlığı ile bilinen Fars News haber siteleri Türklere karşı ırkçı söylemlerine devam etti ve ülke içinde ve Türkiye’den gelen yoğun tepkiler sonucu ırkçı söylemlerinde geri adım atmak zorunda kaldı. Milletvekillerinin Cumhurbaşkanı Ruhani’ye her ne kadar karantina uygulamasını teklif etse de şehirlerarası yolculukların devam etti ve İran içerisinde virüsün yayılmasına neden oldu.

Yazı için Muhammed Sefa Doğan‘a teşekkür ederiz. Bizleri Instagram ve Twitter hesaplarımız üzerinden takip etmeyi unutmayın.


Aydın Çetin
vive per il suo bambino. contact: [email protected]