II. Bayezid ve Leonardo da Vinci

Osmanlı Sultanı II. Bayezid, Haliç üzerine bir köprü yaptırma fikrine kapılmış bunu da epey geniş bir çevrede duyurmuştu. Leonardo da sultanın bu fikrini duymuş ve ona bir mektup yazmış, dört projesini sultana sunmuştu. Leonardo, mektubunda rüzgarla dönen değirmenlerden, gemilerin suyunu boşaltan tulumbalardan söz etmiş ve son olarak biri Pera’dan Haliç’e, diğeri de Anadolu sahillerine kadar uzanan iki köprüden bahsetmiştir.

Leonardo’nun II.Bayezid’e 3 Temmuz 1502’de yazmış olduğu mektup ve Türkçesi, Topkapı Arşivi, E 6184.

1954 yılında Topkapı Sarayı arşivinde bulunan mektubun çevirisi şöyledir:

“Cenevizli Liyârdû (Leonardo) adlı kafirin gönderdiği mektubun suretidir: Ben kulunuz, şimdiye değin değirmen hususunu düşündüm. Allah’ın yardımıyla bir şekilde çare buldum. Bir düzenek ile susuz ve yalnızca yel ile çalışan bir çark (değirmen) yapayım ki su ile çalışandan daha az olsun. Ayrıca hem halka daha kolay olsun ve hem de her yerde kurulabilsin. Allah-u Teâla bana ipsiz ve urgansız geminin suyunu kendi kendine dönen bir dolap (su çarkı) ile boşaltmak tertibini yapmayı nasip etti. Ben kulunuz şöyle bir şey işittim: İstanbul’dan Galata’ya bir köprü yaptırmak niyetindeymişsiniz. Ama bilir kişi bulunmadığından yaptıramamışsınız. Bu hakir kulunuz bilir. Hiç kimsenin, üzerinden geçmeye razı olmadığı bir yapıyı çok yükseğe kaldıracak bir şey düşündüm. Bir çıkma yapayım ki, ondan sonra suyu çıkarayım ve kazıklar koyayım; altından yelkeni ile bir gemi geçebilsin. Bir köprü yapayım ki istedikleri zaman gemiler Anadolu yakasına geçebilsinler. Ancak sular sürekli aktığı için kenarları yenir (zedelenir). Bu husus için, akan suyun aşağıdan akıp kenara zarar vermeyeceği bir düzenek tasarladım. Senden sonra gelen padişahlar kolay bir şekilde harçla yapabilsinler. Bu sözlerimi inşallah gerçek kabul edip, ben kulunuzu daima hizmetinizde bilip buyurasınız. Bu mektup Temmuz ayının üçünde yazılmıştır”

Fakat Leonardo da Vinci, bu yazdığı mektuba cevap alamamıştır. Öyle düşünülüyor ki bunun nedeni mektubunun padişaha sunulan çevirisinde başa yazılan “kâfir”den de görüleceği üzere Leonardo’nun Müslüman olmamasıydı. Bilindiği üzere sofu bir hükümdar olan II. Bayezid, Müslüman olmayanlar konusunda oldukça tutucuydu.

Bayezid
da Vinci’nin Haliç’e yapmayı planladığı köprünün taslağına dair eskizler(Institut de France, Paris)
Bayezid
da Vinci’nin eskizlerinden esinlenerek yapılmış köprünün maketi

2001 yılında Norveçli mimar Vebjoern Sand, Leonardo’nun İstanbul için planladığı fakat yapılmayan köprü projesinden esinlenerek Oslo ve Bergen’de birleşen 18 numaralı otoyolun üzerinde yapılan köprüyü tasarladı.

Bayezid

Köprü hakkında bilgi içeren kitabenin giriş cümlesiyse şöyle;

“Leonardo Da Vinci’nin 1502‘de bir hayali vardı; dünyanın o güne kadar görmediği en büyük ve en güzel köprüyü inşa etmek.”

Otağ oluşumu olan tarih sayfamızı takip etmenizi tavsiye ederiz.