Fatih Sultan Mehmet ve Entelektüel Kişiliği

Fatih Sultan Mehmet

1000 yıllık Bizans başkenti Kostantinapol’ün Fatihi 2. Mehmet ya da bilinen adı ile Fatih Sultan Mehmet.  Şüphesiz ki askeri dehası, stratejik başarıları bir dönemin açılmasına ve bir dönemin kapanmasını sağlamış; daha genç yaşında güçlü bir devleti büyük bir imparatorluğa yükseltmiştir. Askeri başarıları ile olduğu kadar kültürel ve bilimsel faaliyetleri ile de kültürümüze ve tarihimize katkıları sayısız olan Fatihin bu günlere gelmesinde onun aldığı eğitimler ve oluşturduğu entelektüel kişiliğin önemi de su götürmez bir gerçektir. Onun yönleri saymakla bitmez ama “Fatihin Entelektüel Kişiliği” başlığı altında konuyu ele alacağım.    

Bildiği Diller

Fatih Sultan Mehmet geniş bir yelpazeye dağılan bilimsel ve kültürel çalışmalarına hizmet çok sayıda dil biliyordu. Öyle ki Arapça ve Farsça şiirler yazıyor, Yunanca İlyada ve Oddesiya okuyor, Avrupada yazılan eserleri kendi dilinde takip ediyordu. Bilidiği başlıca diller şöyledir :

  • Türkçe
  • Arapça
  • Farsça
  • Latince
  • İtalyanca
  • Yunanca
  • Fransızca
Fatih Sultan Mehmet
Fatihin çocukluk defterinde yunan harfleri ve tuğra denemeleri

Konuştuğu diller dikkate alınacak olursa kendisinin tam bir doğu batı sentezi bir dil yapısına sahip olduğu görülebilir. (Daha çok dil bildiği ile ilgili bilgiler mevcut olsa da ele aldığımız kaynağımızdaki diller yukarıdakilerdir.)

Edebi Kişiliği

Bilimin yanında edebiyatı da unutmayan Fatih’in Avni mahlası ile yazdığı bir divanı vardır ve bilinen ilk divan sahibi padişahtır. Şiirlerinde kuvvetli bir ahenk ve duygular ön plandadır. Yazdığı şiirler edebiyat tarihimiz açısından önemli belgelerdir. Divanda 70 adet manzume bulunmaktadır. Örnek bir şiirini de sizinle paylaşmak istedik:

Sevdim ol dilberi söz dinlemedin vay gönül                                                                           Eyledin kendini âleme rüsva ey gönül                                                                              Sana cevr eylemede kalmaz o perva gönül                                                                                     Cevre sabr eylemezsen nideyim hay gönül                                                                  Gönül, ey vay gönül, vay gönül, ey vay gönül

Hukuka Katkıları

Fatihin bilinen iki tane Kanunnamesi vardır. Bunlardan ilki devlet teşkilatlanması ve geleneği ile ilgili olup “Kanunname-i Al-i Osman” adlı meşhur kanunnamedir. Bu kanunname yaklaşık 1477-1481 seneleri içinde hazırlanmıştır. Bu kanunnamede memurların görevleri, mertebeleri, hiyerarşiye göre huzura kabulleri, bağlı oldukları kurumlar, bazı unvanları ve bazı suçlara karşılık gelen cezalar gibi devlet işleri ile ilgili kanunlar bulunmaktadır. Yine kardeş katlini devlet geleneğinde meşru hale getiren kanunname de budur.

Bundan başka bir kanunname daha vardır ki bu kanunname toplumsal kurallar ve vergiler üzerinedir. Bu kanunnameler çeşitli zamanlarda eklemeler ve çıkartmalar görerek Tanzimat dönemine kadar yürürlükte kalmıştır.

Kütüphanesindeki Kitaplar

Fatih Sultan Mehmet


Fatihin çocukluk defterinden sayfalar

Çeşitli alanlara ilgisi bulunan Fatih’in bu ilgisi hususi kütüphanesinde bulunan kitaplara bakıldığı zaman da görülebilir. Günümüzde 20.000’i aşkın eserin bulunduğu Topkapı Sarayı Kütüphanesinde bizzat Fatih’e ait yüzlerce eser bulunmaktadır. Fatihin hususi kütüphanesinin şehzadeliği döneminde Manisa’da bulunduğunu biliyoruz. Padişahlığının ilk zamanlarında Edirneye getirilen kitaplar İstanbul’un fethi vesilesi ile buraya taşınmış, burada kurulan çeşitli kütüphanelere ve Hazine-i Hümayun’a aktarılmıştır. Bir bakıma Fatihin kitaplarına verdiği değeri onları özel hazinesine koydurtmasından da anlıyoruz.

Bu kütüphanedeki kitaplar 3 ana başlıkta incelenir. Bunlar ;

  • Fatih’e hediye edilen eserler
  • Bizzat onun için yazılan veya düzenlenen eserler
  • Satın alınmış eserler

Bu eserler içerik bakımından değerli olduğu kadar dış görünüşleri açısından da önemli birer sanat eseridir. Öyle ki kitaplara yapılan ciltleme, tezhip gibi sanatlar yapıldıkları dönemin motiflerini taşımaktadırlar.

Fatih Sultan Mehmet’in kütüphanesindeki bazı kitaplar şunlardır;

  • Öklid, Geometri
  • İskenderiyeli Heron, Ölçüler ve Mühendislik Üzerine,
  • Homeros, İlyada ve Odyssa
  • Astronomi ve Aritmetik kitapları derlemesi ( tek cilt )
  • Tarım üzerine 11 kitaplık bir koleksiyon ( Yunanca )
  • Maxsimus Plenudes, Esop Masalları
  • Galenos, Hipokrat ve Psellos’un tıp kitapları
  • Aristo, Oluş ve Yok oluş
  • Proklos, Elementler
  • İmparator Leo, Tactica
  • Adamensio, Hava Tahminleri
  • Yohannes Filapanos, Usturlap kullanma kitabı
  • Cladius Ptalameos, Coğrafya ( özel ilgisi biliniyor )

Yazımızın burada sonuna geldik. Bizleri Instagram ve Twitter hesaplarımız üzerinden takip edebilirsiniz. Diğer içeriklerimize de göz atmayı unutmayın!

Kaynakça

  • İsmail Hakkı Danişmend, Fatihin Hayatı ve Fetih Takvimi
  • Şehabettin Kuzucular, Avni Fatih Sultan Mehmet Edebi Kişiliği, Eserleri ve Hayatı
  • Muhammed Nur Doğan, Avni Divanı
  • İsmail Baykal, Fatih Sultan Mehmet’in Hususi Kütüphanesi ve Kitapları
  • Adolf Deissmann, Saray Araştırmaları ve Buluntular