Balkanlar’da Yeni bir Devletleşme:Sandžak

Balkanlar coğrafyası tüm Avrupa ve Asya,özellikle de biz Türkler ve Türkiye için özel değere ve öneme sahip. Zamanında asırlar boyunca Osmanlı İmparatorluğu tarafından yönetilmiş. Topraklarda müslüman çoğunluğa sahip olan devletler Osmanlı mirası devletler olarak görülür(Arnavutluk,Bosna Hersek ve Kosovo). Yeni devletlerin kurulma ihtimali ve yeni savaşların çıkma ihtimali her zaman vardır. SSCB’in ardından Yugoslavya’nın da dağılışıyla Balkanlar adeta barut fıçışı haline gelmiştir. Yeni savaşlar,yeni bağımsızlıklar ve yeni kavgalar. Sırp egemenliğinde olan Yugoslavya’da saf sırplaştırma süreciyle birlikte yeni toprak kavgaları,referandumlar ortaya çıktı. Hırvatistan’da,Bosna’da,Kosova’da savaşlar başladı ve yeni devletler oluştu. Bu devletlerin en sonuncusuysa Kosova oldu. 2008 yılında bağımsız olan Kosova aslında bölgedeki sonuncu devlet olmayabilir.

Daha Sancak’a gelmeden önce bir bölge hakkında da söylemeden etmem mümkün değil. Bu da elbette Vojvodina bölgesi. Eski Avusturya-Macaristan toprağı olan Vojvodina’da Macarlar hala yaşamaktadır. Sırbistan dahilinde kendi özerklikleri olduğundan kendi bayrakları ve hatta kendi meclisleri bile mevcut. Macarlar siyasi parti halinde Sırbistan meclisinde de kendi haklarını korumaktalar. Lakin gelecek dönemlerde gele bilecek ayrılıkçı yönetim işleri değişebilir ve bölgeyi yeni bir savaş buhranına sokabilir. Bölgedeki yeni oluşabilecek devletleşmeler hakkında kısa konuştuktan sonra asıl konumuza geçebiliriz!

Sandžak Neresidir? İsminin Kökeni Nedir?

Yazımı ve okunuşu itibariyle alfabemizde bulunmayan bir harfin bulunmasından mütevellit zorluk yaşıyor olabiliriz. Lakin bu ismin Osmanlı’yla bir bağlantısı mevcut! Bölge Osmanlı İmparatorluğu egemenliğine girdikten sonra bölge yönetimi için sancak kuruldu. Sancağın ismi “Yeni Pazar Sancağı” oldu. Bölgenin en büyük ve merkezi şehri olan “Novi Pazar”(Yeni Pazar)’ın ismi bu sancaktan gelmekte. 1865’te kurulmuş bu sancak bölgesi Birinci Balkan Harbi’nden sonra bölündü. Bölgede yaşayan müslüman Boşnak ahali Osmanlı sancağının ismini bölgede yaşatmaya devam ediyor. Sandžak bölgesi şu an 2 farklı ülke tarafından parçalanmış durumda (Karadağ-Sırbistan).

Sandžak Bölgesi ve Demografik Yapısı

Yazının üst kısmında söylediğim gibi,Sandžak bölgesi müslüman ve Boşnaklardan oluşmakta. Lakin Yugoslavya döneminde de bölge Sırp Yugoslavya’sıyla Karadağ Yugoslavya’sı arasında parçalanmış vaziyetteydi. Yani Boşnakların çoğunlukta olmasına rağmen asla Bosna Hersek toprağı olamadı. Bölgenin ana merkezi şehri Novi Pazar. Etnik yapıya bakacak olursak, Novi Pazar’ın %77,13’ü Boşnak,%16,17’i Sırp,geri kalanıysa farklı etnik gruplardan ibaret. Tutin şehriyse %90 Boşnak ortalamasıyla en yüksek Boşnak nüfus çoğunluğuna sahip. Rožaje %83,Sjenica %73,88,Plav %51 Boşnak nüfus yüzdesiyle Sandžak’ta bulunan daha yüksek Boşnak nüfuslu şehirler. Sandžak bölgesinde bulunan lakin %0 Boşnak nüfusa sahip olan Andrijevica şehri %61 Sırp,%32 Montenegrin(Karadağ) nüfusuna sahip. Bölgenin iki farklı devlet tarafından parçalanmış olması asimilasyon tehlikesini de beraberinde getirmekte.

Siyasi Olarak Sandžak

Sandžak kendi özerkliği bile olmayan bölge. Bu yüzden bölge merkezi parlamentoların yönetimi altında. 2 farklı devlete bölünmüş olmak asimilasyondan ziyade,yönetim zorluğunu da beraberinde getirmekte. Sırbistan ve Karadağ kanun ve hukukları aynı olmadığı için bu iki devletin çatısı altında büyümüş Sandžak’lılar farklı düşünce yapısı içerisinde oluyorlar. Bu durumu toparlamak için bir parti yönetimi kuruldu. Türkiye’ye gönülden bağlı olan ve bu bölgede gayet sevilen Bosniya’lı lider Alija Izetbegović‘in girişimleriyle Sırbistan’da Sandžak’a ait özerkci,Boşnakların haklarını savunan siyasi parti tahsis edildi. Parti ” Demokratik Eylem Partisi Sandžak “‘tı. Bu parti ismi,logosu ve genel altyapısı Alija İzetbegovic’in Bosna Hersek’teki kendi partisine mahsustu. Demokratik Eylem Partisi Bosna Hersek’te iktidarda bulunuyor ve esasen Boşnak milliyetciliğini esas tutuyordu. Bununla beraber parti ve yapı İslam’a özel dikkat vermekteydi. Sırbistan’daki parti İzetbegovic’in partisinin bir kolu olarak faaliyet gösteriyordu ve bu Sırp milliyetçi kanatlarında hiç te hoş karşılanmıyordu.

Sandžak’ın Gündem Olma Sebebi

Son günlerde bu ismi bölgenin siyasi gündeminde sıkça görmemizin ve bu yazıyı yazmamın özel bir sebebi var. Sandžak artık devletleşme yolunda ileri adımlar atmaya başladı. Kendi ve tek dahili yönetiminin olmasını isteyen,artık 2 farklı devletin kurallarına tam tabi olmak istemeyen Sandžak kendi özerk yönetimini talep etti. Demokratik Eylem Partisi Sandžak’ın mevcut lideri olan Sulejman Uljanin Sırbistan ve Karadağ yönetimlerine Sandžak’a özerklik verilmesiyle ilgili çağrıda bulundu. Bunun çok büyük önemi var. 2008’de Kosova olayı yaşadıktan sonra benzeri olayın tekrarlanmaması için Sırbistan yönetimi Sandžak’a ortodoks sırpları yerleştiriyor,oraya taşınan ortodoks Sırplara ayrıcalıklar tanıyor,polis olarak ortodoks Sırpları görevlendiriyor. Bu olay tam rayına oturmadan ve bölge tamamen Sırplaştırılmadan Sandžak’lıların kendi bağımsız seslerini duyurmaları elzem bir durumdu. Bu çağrıdan sonra elbette her iki ülke yönetimi buna cevap vermeycek.

Osmanlı yadigarı olan,kardeş kadar yakın olan toplum Boşnakları bu durumda yanlız bırakmak elbette ülke ve devlet adına hoş olmaz. Umarız bu çağrı Belgrad’ta ve Podgorica’da yanıt bulamasa da,Ankara’da,hatta diğer Batılı devletlerde yanıt bulur. Savaşa elbet karşıyız lakin dostlarımızın haklarını korumak bizim 1. dereceli görevlerimizden olmalı. Balkanlar’da bulunan diğer birçok toplum gibi Sandžak Boşnaklarının da kendilerini yönetme hakkı esirgenmemeli,zorunlu göçlerle toplumun asimile olunup topraklarının müsadere edilmesine göz yumulmamalıdır.


Akif Jafarguluzade
2002 doğumlu İstanbul Üniversitesi 1. sınıf (Siyaset Bilimi veUluslararası İlişkiler) öğrencisiyim. Azerbaycan vatandaşıyım. Yazı yazmak,araştırma yapmak ve incelemek benim hoşuma giden aktiviteler. Dolayısıyla bu hobimi sürdürerek yazmakta olduğum yazılarımı siz değerli okuyucularla paylaşmaktayım.