Giordano Bruno

Yakılarak Öldürülen İtalyan Filozof: Giordano Bruno

Döneminin dogmatik fikirlerine karşıt argümanlar sunarak, ezici bir çoğunluğa karşı kendi fikirlerini savunan insanların tarihsel süreç içerisinde bulunduğunu bilebilmekteyiz. Düşüncelerin zorla kabul ettirildiği dönemlerde, gerçeği ve doğruyu aktarmayı amaçlayan insanlar tarihte çokça vardır. Dönemsel koşullar gereği, kimileri bu tarz düşünceleri nedeniyle takdir edildi kimileri ise yargılandı. İşte İtalyan filozof Giordano Bruno da yargılananlar arasındadır. Yaşadığı dönemde kabul edilen ve sorgulanmaya izin verilmeyen ”gerçeklere” karşı çıkan ve bu uğurda diri diri yakılan filozof

Giordano Bruno Kimdir?

Napoli Krallığı‘na bağlı Nola kasabasında 1548 yılında doğan Bruno, soylu bir ailenin çocuğudur. 15 yaşında Napoli‘de bulunan Dominikan tarikatına girmiştir. Dominikan tarikatı İsa’nın mesajını yaymak ve cehaletle savaşmak üzerine 1216’da kurulmuş Katolik bir tarikattır. Katolik tarikatında yetişerek ve eğitim görerek, dine olan bakış açısını ve bilgi birikimini sağladığını söyleyebilmekteyiz. Aynı zamanda kendisi Dominikan tarikatında rahip olmuştur. Kendisinden önceki ve kendisiyle aynı dönemlerde yaşamış filozofları okuyarak felsefi düşünceleri açısından kendisini de burada geliştirmiştir.

Giordano Bruno

16 yaşında iken Kopernik Sistemi ile tanışmasının akabinde mensubu olduğu tarikattan ayrıldı ve Hristiyanlığa dair bağlarını kopardı. Din ile bağlarını koparmasından sonra Kilise‘yi bir nevi karşısına alan Bruno, Kilise‘nin dayattığı gerçeklere karşı çıktı. 28 yaşında (1576 yılında) kendisine Kilise karşısında olmasından ötürü din sapkınlığı gerekçesiyle dava açıldı. Düşüncelerinde ısrar etti ve Kilise’nin baskısından kurtulmak için öncelikle Kuzey İtalya olmak üzere Avrupa‘yı boydan boya dolaştı.

Ancak keskin düşünceleri ve dili nedeniyle herhangi bir yerde uzun süreler kalamadı. En sonunda ise İtalyan bir aristokrat tarafından Venedik‘e davet edilen ve davet edilmesinden bir süre sonra aristokrat ile ters düşen Bruno, yine aynı aristokrat tarafından Kilise’ye ihbar edildi. Sekiz yıl boyunca yargılanan Bruno bu süreçte düşüncelerinden vazgeçmedi ve dolayısıyla da 1600 yılında Campo dei Fiori alanında yakılarak idam edildi. Günümüzde tam yakıldığı yerde heykeli bulunmaktadır.

Giordano Bruno
İtalya’nın başkenti Roma’da bulunan Campo dei Fiori meydanında Giordano Bruno’nun heykeli.

Düşünceleri ve Felsefesine Yüzeysel Bir Bakış

Giordano Bruno, Kopernikçi Sistem içerisinde bulunan güneş – merkezci astronomi görüşünü benimsemiştir. Bu görüşü ileri safhalara taşıyarak, Güneş’in bir yıldız olduğunu ve yaşanılabilir sonsuz evren düşüncesini öne sürmüştür. Aristoteles‘in asırlar önce öne sürdüğü ve Katolik anlayışın benimsediği Dünya’nın evrenin merkezi olduğu düşüncesini yok saymasının yanı sıra, Güneş için bile evrenin merkezliğinden bahsetmemiştir. Onun için evren sonsuzdur dolayısıyla da Güneş, sonsuz sistemler içindeki sadece birinin merkezidir. Kendisi gökbilimci, bilim insanı sıfatları ile birlikte anılsa da resmi olarak bunlardan hiçbiri değildir. Kendisi daha çok gezgin bir filozoftur, ancak kozmolojik görüşleri dikkate değerdir.

Giordano Bruno

Kilise’nin yüzyıllarca kabul ettiği Evren modeline uymayan bu Sonsuz Evren modelinin yanı sıra da, Sonsuz Evren modeli ile Tanrı‘yı bağdaştırır. Yani o Evren’in ya da doğanın Tanrı ile eşdeğer bir oluş olduğunu öne süren Panteizm düşüncesini dile getirmiştir. Panteist düşünceyi kendisinden otuz yıl sonra doğmuş olan Baruch Spinoza da dile getirecektir, kaldı ki Baruch Spinoza‘nın felsefesinin temel hatları Bruno‘nun düşünceleri çerçevesinde şekillenmiştir.

Giordano Bruno, sonsuz evren modelini, Tanrı’nın doğaya içkin yani Tanrı’nın doğa ile eşdeğer olduğu düşüncesini, Aristoteles‘in Madde ve Form düşüncesi, vasıtası ile açıklamaktadır. Bruno‘nun düşünceleri Antik Çağ filozofu Aristoteles‘in düşüncelerinin, genişletilmesi ve eleştirilmesi olarak düşünebilmekteyiz.

Yargılanışını Anlatan Bir Film: Giordano Bruno (1973)

Sanat, bilim, yapıtlar insanın gücünü fazlasıyla yükseltecektir, ve insan bu tür gelişme için, doğru felsefeye ihtiyaç duyacaktır. Tüm insanlık, sadece filozoflar değil.

Giordano Bruno (1973) Yönetmen: Giuliano Montaldo

Yukarıdaki replik, Giordano Bruno‘nun hayatının son 8 sekiz senesine odaklanan İtalyan yönetmen Giuliano Montaldo tarafından 1973 yılında çekilen filme aittir. Bruno‘nun felsefi düşüncelerine fazlaca yüzeysel ve anlaşılır biçimde değindiği gibi, yargılanışına dair okuduklarınızı pekiştirmek için de ideal olduğunu düşündüğüm biyografik bir film önerisi ile yazımı bitirmek isterim.

Giordano Bruno
Giordano Bruno filminden bir kesit (1973)

Bizleri Instagram ve Twitter hesaplarımız üzerinden takip edebilirsiniz. Diğer içeriklerimize de göz atmayı unutmayın!

Kaynakça

  • İLİM, Fırat, Giordano Bruno: Korku Beni Dizginlerken Arzu Beni Kışkırtır, Henidik Dergi, YIL:2 SAYI:8 HAZİRAN-TEMMUZ 2020
  • Vikipedi Özgür Ansiklopedi – Giordano Bruno
  • Giordano Bruno ve Rönesans’a Etkisi ve Katkısı, felsefe.gen.tr
  • Tufan, Tarkan. (2017, 24 Haziran) Sonsuzluğun Kaşifi Giordano Bruno, gazeteduvar.com.tr

Mert Can Ay
Ege Üniversitesi Kimya bölümü öğrencisi. Lisans eğitiminin yanı sıra düşünmekten ve düşlemekten hoşlanan, kendi çapında da felsefeye, edebiyata ve sanata dair merakı neticesinde düşüncelerini aktaran birisi. [email protected]