Antisosyal ve Asosyal: Nedir?

Saldırganlığa Karşı Hayattan Soyutlanma

İnsanın doğası gereği sosyal bir varlık olduğunu hepimiz kabul ediyoruz. Bu sosyallik onun yaşam kalitesini etkiler. Bireyin etrafıyla iletişim ve etkileşim halinde olmadan yaşaması yüksek bir hayat standartı değildir. Çünkü insan insana her zaman muhtaçtır ve insan sosyalliğin ta kendisidir. Sosyallik internette aktif olma, sosyal medya organlarında sabah akşam vakit geçirme veya bir toplumda bulunma zorunluluğu değildir. Bu yazımda sizlere birbirleriyle sürekli karıştırılan, bir çoğumuzda “Acaba bu bende olabilir mi?” dedirtecek, antisosyal ve asosyal kavramlarından bahsedeceğim. Bunu yaparken öncelikle kuramsal yaklaşıp daha sonra karşılıklı örneklendirmelerle yazımı tamamlayacağım.

antisosyal ve asosyal

Antisosyal – Toplumdışı Kişilik Bozukluğu

Antisosyal kişilik bozukluğu bir davranım bozukluğudur. DSM-5 Tanı Ölçütleri kitabındaki tanıma göre; başkalarının temel haklarına ya da yaşına uygun toplumsal değerlerin veya kuralların hiçe sayıldığı bir yineleyici ve sürekli olan davranış örüntüsüdür.

Hırsızlığı meslek edinenin, haraç kesenin ve madde satıcısının birbirlerine benzer temel davranışları vardır. Böyle bir insan, başkalarının duygularını umursamaz ve yaptığı eylemlerden asla suçluluk duymaz. Genellikle soğuk bir tiptir. Kendi sorumluluklarını iyi bir şekilde yerine getiremediği zamanlarda kendisiyle ilgilenmeyerek suçu başkasına atar. Kabadayılık eder, gözdağı verir veya gözünü korkutur. Genellikle kavgaları o başlatır. Ağır yaralayıcı aletler kullanır (taş, sopa, bıçak, silah). İnsanlara ve hayvanlara merhamet göstermeden acımasız davranır. Saldırır, zorla para alır, silahlı soygunla kişilerin gözleri önünde hırsızlık yapar. Karşısındaki kişiyi cinsel etkinliğe zorlar. Bilerek zarar verme amacıyla yangın çıkarır. Yangın çıkarma dışında da başkalarının eşyalarına zarar verir. Elde etme, çıkar sağlama ya da sorumluluklarından kaçmak için yalan söylemektedir. Bu belirtiler, hemen hemen, antisosyal davranışlara uymaktadır.

  1. Yasal yükümlülüklere uymama ve tutuklamasına yol açan eylemleri tekrar etme,
  2. Geleceğini tasarlamama,
  3. Başkalarının haklarını yeme,
  4. Saldırganlık ve sinirlilik,
  5. Kendisi veya başkasının güvenliğini umursamama,
  6. Davranışlarından vicdan azabı çekmeme,
  7. Sorunlara kılıf uydurma,

Genel itibariyle antisosyal davranış sergileyenlerin; kişilerarası ilişkileri sıkıntılı, tepkilerini yanlış yer veya zamanlarda dile getiren, duygu kontrolleri zayıf bireyler oldukları görülmüştür. Bu bireylerde fazla hareketlilik, sorumluluklarından kaçma, davranışlarının sonuçlarını kabul etmeme, diğer insanları suçlama eğiliminde olma ve empati yoksunluğu da gözlemlenebilmektedir.

Bu gibi antisosyal özellikler kişinin yaşam standartlarının -okul, özel ilişki ve etkileşimlerini- oldukça düşük olmasına neden olur.

Piromani: Yangın Çıkarma Hastalığı

Kişi birden fazla kez, bilerek ve isteyerek, yangın çıkarma eyleminde bulunmuştur. Yangın çıkarma öncesinde duygusal olarak uyarılır, yangını seyretmede ve sonrasında bundan büyük zevk alır. Yangını siyasi amaç, parasal çıkar, intikam ve öfke yüzünden çıkarmaz; sadece zevk için yapar. Bu da bir antisosyal davranım bozukluğu hastalığıdır.

yanan araba

Kleptomani: Çalma Hastalığı

Bireyin ihtiyacı olmadığı halde çalma dürtülerine karşı koyamaması ve sürekli hale gelmesidir. Çalma öncesi artan bir gerginlik söz konusudur. Bu çalma sonucunda da zevk ve sevinç duyar. Bu davranışı bir intikam ve öfke için yapmaz, bu bir davranım bozukluğudur. Bunu da antisosyal başlığında inceleyebiliriz.

antisosyal

Vandalizm

Bir Doğu Alman boyu olan vandallar, miladın ilk yıllarında Afrika’da krallık kuran ve Roma imparatorluğu ile yapılan savaşlarda çevreye verdiği zarar ve yağmacılıklarıyla tanınmaktadır. Beşinci yüzyılın başlarında batıya kaçan vandallar, birçok yeri istila etmiş ve İspanya’ya yerleşmişlerdir. Bundan sonraki süreçte Roma’ya olan bağımlığına son vererek bağımsız bir duruma gelmişler ve bu süreçte Romalılara ait olan tüm tarım alanlarına el koymuşlardır. Bundan dolayıdır ki vandalizm, bir kişinin tanımadığı kişilerin mallarına veya kamu mallarına yapılan saldırganca davranış gösterme eğilimini ifade etmek için kullanılan bir terimdir.

  • Açgözlü vandalizm: Maddi olarak faydalanmak ve mülk edinmek için yapılan davranışlardır.
  • Taktik vandalizm: Başka bir ideolojik olguya zarar vermek amacıyla kullanılan bilinçli taktiklerin sonucu olan davranışlardır.
  • İdeolojik vandalizm: Bir mesajı başkalarına iletebilmek için yapılan hasarlardır.
  • Kinci vandalizm: İntikam almak için verilen hasarlardır.
  • Oyuncu vandalizm: Bir oyun veya yarışmanın bir parçası olan ve kazayla verilen hasarlardır.
  • Kötü niyetli vandalizm: Bir hayal kırıklığı veya öfkeyi açığa çıkaran davranışlardır.
  • Zararsız vandalizm: Gençler tarafında kamu mallarına verilen ve değeri fazla olmayan hasarlardır.

İnsandaki saldırgan davranışların, yani şiddet ve vandalizm eyleminin kaynağı; çeşitli nedenlerle artan acı, endişe, kaygı, korku, kızgınlık, öfke, kin, nefret ve düşmanlık gibi duygu durumlarıdır. Nitekim kentlilerin vandal davranışlarının nedenlerine baktığımızda bu duyguların etkisini görürüz; vandalizm kullanıcıların psikolojik durumu ile doğrudan ilişkilidir.

nefret ve kin

Türkiye’de son yirmi otuz yıl içinde yaşanan göçler, kötü kentleşme, gecekondu sorunu, enflasyon, işsizlik ve terör gibi toplumsal sorunlar; saldırganlığı ve şiddeti günlük iletişimin belirli ögesi durumuna getirmiştir. Tüm bu sorunlar nedeniyle oluşan alt kültürün etkisine günlük yaşamın her anında -araba kullanırken, çarşıda, eğlenirken veya kentin açık alanlarında, park ve meydanlarında gezip dolaşırken- görmek ne yazık ki mümkün olmaktadır.

antisosyal

Şizoid (Asosyal) Kişilik Bozukluğu

Asosyalliğin DSM-5 Tanı Ölçütleri kitabındaki tanımı şöyledir; bireyin erken erişkinlikte başlayan ve değişik bağlamlarda ortaya çıkan, toplumsal ilişkilerden kopması ve toplumda duygularını kısıtlı göstermesidir.

Birey, ailesi de olmak üzere, ne yakın ilişkilere girmek ister ne de bu ilişkilerden hoşlanır. Neredeyse her zaman tek başına olmayı ve kendi başına etkinlikler yapmayı ister. Asosyallik kişide cinsel yakınlaşmayı da etkiler, istek duysa bile bundan kaçınmaya çalışır. Yakın arkadaşları ve sırdaşları genellikle olmaz. Asosyal kişi başkalarının övgü ve eleştirilerini de pek aldırmaz, soğuk görünürler.

asosyal adam

Toplumdan uzaklaşan her insan asosyal değildir. Bir de samimiyetsiz ve güven duymadığımız insanlardan uzaklaşma çabamız vardır. Tabii sosyo-ekonomik düzey, bulunduğumuz çevre, ailenin birey üzerindeki etkisi, alkol/uyuşturucu bağımlılıkları gibi birçok faktörde insanı toplumdan soyutlamaktadır.

Örnek bir vaka

Leonard, müdürü tarafından üniversitenin Çalışan Destek Programına yönlendirilen biridir. Leonard ilk olarak danışmada işe başlar, bir süre sonra da kütüphanede görevlendirilir. Sonrasında, kütüphanedeki işinde insanlarla iletişim kuramadığı düşünülüp depoda çalıştırılmaya başlanmıştır ve bundan memnun olmuştur.

Görüntüsünün en dikkat çeken yanı, duygu eksikliğidir. Leonard’ın ne bastırmaya çalıştığı bir öfkesi ne de bir korkusu vardır. Merak ve kaygı sergilemiyor, insanlarla göz temasında da bulunmuyordur. Ondan bilgi almak için sorulan sorulara da kısa cevaplar vermektedir.

Leonard tüm bunlara nazaran kötü biri değildir ama dünyayla bir bağı da yoktur. O, arkadaşlarından uzak kalmaya çalışarak, özel bir ilişki yaşamaktan kaçınmaktadır. Bunun yerine boş zamanlarında televizyon izlemekte ve hobisi olan model uçaklar üzerinde çalışmaktadır. Ailesiyle alakalı sorular sorulduğundaysa ‘yakınlık’ meselesi kafasını karıştırmış, ama bir işe girdiğinde sigortaya sahip olmasını gerektiği tembihini ablasından aldığını söylemiştir. Leonard’ın taşınıp aylarca kimseye haber vermediği de ortaya çıkmıştır.

Leonard’ın davranışlarının asi ya da isyankar olduğu söylenemez çünkü asiliğin ne demek olduğunu dahi anlayamaz. İşyerinde ona, bazı konuları halletmezse kovulacağı söylendiğinde bunu anlar ama bu durum onda kaygı uyandırmaz. (Millon ve ark. ,2019)

Asosyallikle alakalı örnek olarak, dünya klasikleri arasında yer alan Albert Camus’un Yabancı romanından esinlenerek sinemaya uyarlanan, YAZGI filmini izlemenizi öneririm.

Kaynakça:

  • Köroğlu, E. (Ed.) (2013). DSM-V Tanı Ölçütleri, Kişilik Bozuklukları
  • Millon, T., Grossman, S., Millon, C., Sarah, Meagher. & Ramnath, R. (2019). Modern Yaşamda Kişilik Bozuklukları, (Çev. Elif Okan Gezmiş), İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
  • ARDA B. (2019). ‘Antisosyal Davranışlar Üzerine Kavramsal Bir İnceleme’. 9 Mayıs 2020.
  • TARAKÇI Nuray F. Kentsel Çevrede Vandalizm: Vandalizmin Bank Tasarımına Etkileri. İstanbul: İstanbul Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstütüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2003.

Serdar Ersoy
Atatürk Üniversitesi Psikolojik Danışman, Yazar/Çizer, Aforizmalar, Tanılar [email protected]