Niccolò Machiavelli Prens

Amaca Giden Yolda Yapılacak Her Şey Uygundur: Niccolò Machiavelli

Niccolò Machiavelli, siyaset felsefesi bakımından öne sürdüğü düşünceler çerçevesinde adını çokça duyuran birisi olarak tarihte yer etmiştir. Kendisinin isminden türetilmiş olan Makyavelizm kavramı, onun düşüncelerini ayrıca özetler niteliktedir. Kendisinden önceki ve kendisiyle çağdaş birçok düşüncenin aksine daha deneysel ve somut gözlemlerle siyaset düşüncelerini aktarmış olması nedeniyle de ayrıca dikkate değerdir. Başyapıtı olan Prens kitabı onu günümüzde tanımaya vesile olan düşünceleri içinde barındırmaktadır. Machiavelli‘nin amaca giden her yolun mübah olduğu düşüncesine, Prens kitabı çerçevesinde değinmek istemekteyim.

Niccolò Machiavelli Kimdir?

İtalyan Rönesansı‘nın doğduğu dönemlerde yaşayan Machiavelli 1469 yılında Floransa‘da avukat bir babanın ve kültürlü bir annenin üçüncü oğlu olarak doğmuştur. Genç yaşta Latince öğrenmiş ve etkili hocalarla öğrenimini geliştirmiştir.

1494 yılında Fransa Kralı VIII.Charles‘ın Floransa topraklarını işgal etmesi sonucunda, Floransa şehrini yöneten Medici ailesi Floransa’dan sürülmüştür. Medici ailesinin sürülmesinden sonra, Floransa’da cumhuriyet yönetimine geçilmiş ve bu yeni yönetim biçiminin esaslarını, rahip Savonarola belirlemiştir. 1494-1498 yılları arasında teokratik biçimde Floransa’yı yöneten Savonarola, 1498 yılında sapkınlık nedeniyle aforoz edilmiş ve idam edilmiştir. Savonarola’nın infazından sonra yeniden bir demokratik yönetim hayata geçirilmiştir. İşte bu demokratik rejimde Machiavelli de görev almıştır.

Niccolò Machiavelli Prens
Niccolò di Bernardo dei Machiavelli (1469-1527)

Machiavelli bu demokratik yönetime liderlik eden Onlar Kurulu‘nun sekreteri olarak 29 yaşında görev almıştır. Bu sekreterlik görevinde 14 yıl boyunca kalmıştır. Bu görevi boyunca içişleri ve dışişleri ile meşgul olmuştur. Machiavelli‘nin görevleri arasında da diplomatik görüşmeler sıklıkla bulunmaktaydı.

Nitekim 1512’de yapılan Ravenna Savaşı‘nda İspanyollar Floransa’yı işgal edince, Medici hanedanı tekrardan yönetime getirilmiştir ve yeni yönetim Machiavelli‘nin tüm görevlerine son verip onu para cezasına çarptırmıştır. 1513 yılında da Medici ailesine komplo girişiminde bulunduğu iddiasıyla hapse atılmış olsa da hemen sonra salıverilmiş ve özgürlüğü kısıtlanmıştır. Bu olaylardan sonra işsiz kalan Machiavelli, ailesiyle bir çiftliğe yerleşir. Bu çiftlik hayatı boyunca bir çok eser yazar ki Prens kitabını da yine bu çiftlik hayatın döneminde kaleme alacaktır.

Çiftlik yaşamı sürerken Medici ailesi ile ilişkilerini geliştirip tekrardan görev almış olsa da, 1527’de Kutsal Roma İmparatoru‘nun Floransa’ya savaş açması ve şehri işgal etmesi neticesinde Medici ailesi ikinci defa sürülür. Tüm bunların ardından da yeni geçen yönetim tüm görevlere son verdiği kadar, Medici ailesi ile çalışanlara ikinci şans vermemektedir. Yeniden işsiz kalan Machiavelli 1527 yılında da hayatını kaybeder.

Niccolò Machiavelli ve Prens Eserine Bir Bakış

Esasen Machiavelli, Prens eserini iş bulma amacıyla yazılmıştır. Çiftlikte yaşadığı dönemde Medici ailesinin desteğini kazanmak umuduyla yazılmış ve kitap İkinci Lorenzo‘ya ithaf edilmiştir. Kitapta prenslere yönelik olan öğütleri esasen Lorenzo’ya söylemektedir. Prens, esasen genel hatlarıyla İtalya yarımadası üzerine odaklanır. Machiavelli’nin yaşadığı dönemlerde İtalya’da yalnızca birden fazla şehir devleti bulunmaktadır. İtalya ifadesi o zamanlar yalnızca bir coğrafi bölgeyi ifade ediyordu (yani İtalya yarımadasını). Tüm yarımadada hüküm süren tek bir devlet egemenliğinin Machiavelli’nin bir umudu ve isteği olduğunu söyleyebilmekteyiz. Prens kitabında bunun nasıl yapılacağını, yapılırken nelere dikkat edileceği gibi hususlar doğrultusunda öğütler vermektedir.

Niccolò Machiavelli Prens
Kaynak: The Pavellas Perspective

Machiavelli‘nin dikkate değer olan farklılıklarından birisi de öğütlerini desteklemek için hep tarihten ve güncel örnekler vermektedir. Somut örnekler doğrultusunda, gözleme dayalı biçimde aktarmaktadır. Bertrand Russell, Machiavelli ve düşünceleri üzerine şunu aktarır:

Siyasal felsefesi bilimsel ve empiriktir, vakalara ilişkin kendi tecrübesine dayanır, amaçların iyi ya da kötü olduğunun düşünülmesinden bağımsız olarak, belirlenen amaçlara ulaşmanın yollarını ortaya koymakla ilgilenir.

Bertrand Russell / Batı Felsefesi Tarihi 3.Cilt

Machiavelli, dini anlamlarla bağdaştırılan kader kavramına karşı sıkı sıkıya bağlılık göstermez. Özgür irade ile kader (veya daha doğru ifade ile determinizm) bağlantısı arasında uzlaşmacı bir rol oynar.

Talih ve Tanrı dünya işlerini öyle yönetir ki, insanlar sağduyularıyla bunları düzeltemezler, hatta bunlara karşı hiçbir çareleri yoktur(…) gene de, özgür irademizin yok olmaması için, talihin eylemlerimizin yarısını yönettiğini doğru olabileceği, ama gene de öbür yarısını ya da yarısına yakınını yönetmeyi bize bıraktığı hükmüne varıyorum.

Prens / Niccolò Machiavelli (129.Sayfa)

Prens kitabında bu durumu açıklamak için kullandığı talih kavramı ise, genel hatlarıyla insanların (ya da prensin) elinde olmadan gerçekleşen olaylar/durumlardır. Her ne kadar böyle durumların varlığı kabul edilse de, yine de gerekenlerin yapılması doğrultusunda prensin hiç yakınmadan bu tarz koşullardan paçayı kurtarabileceğini ifade eder. Hatta prensin başarısını ya da başarısızlığını, talih karşısında takındığı tutum ile değerlendirir. Machiavelli için bir prens eylemlerini zamana uygun biçime uyarlamalı, önlemlerini önceden kestirmelidir.

Amaca Giden Yolda Her Şey Uygundur

Machiavelli‘nin en çok ses getiren ve en çok dikkat çeken ifadesi elbette ki, amaca giden her yolun mübah olduğunu belirtmesidir. Bunu ifade etmesinden ötürüdür ki, Prens eseri birçokları tarafından zamanında şeytanın kitabı olarak nitelendirilmiştir. Machiavelli, en çok önemli olan şeyin bir prensin iktidarı elde etmesi ve ettikten sonra da onu koruması gerektiği olarak düşünmüştür. Tüm bunları yaparken de spesifik olarak aynı davranmamak gerektiğini savunmaktadır ve bunu şöyle aktarmaktadır:

(…)tuzakları tanımak için tilki, kurtları korkutmak için de aslan olması gerek.

Prens / Niccolò Machiavelli(101.Sayfa)
Niccolò Machiavelli Prens
Floransa, İtalya’da bulunan heykeli.

Yalnızca aslan olmak veya yalnızca tilki olmanın işe yaramadığına değinen Machiavelli, prensin iktidarı ele geçirmesi ve onu korumasının çok saygıdeğer olduğuna işaret eder. İktidarı ele geçirmek ve onu korumak için gösterilen eylemlerin ne şekilde olursa olmasına bakmaksızın, bu eylemler neticesinde prensin saygıyla anılacağını düşünür ve hatta düşünmekle kalmayıp bu duruma çok güncel ve tarihsel örnekler verir. Machiavelli öne sürdüğü düşüncelere gerçekler, yaşanılanlar ve tarihten örnekler vererek değinmeyi çok sık uygular.

Yeri geldiğinde insan öldürmeyi, acımasızlığı gayet uygun bulan Machiavelli bunu yalnızca devletin çıkarı doğrultusunda değerlendirmektedir ve bunları devleti korumak uğruna yapıldığında çok saygıdeğer eylemler olarak düşünür. Ancak bu eylemleri devleti korumaktan bağımsız olarak salt güç elde etmek için yapılmasını uygun bulmaz ve eleştirir. Bu durumu da şöyle açıklar:

Ne var ki, yurttaşlarını öldürmek, dostlarına ihanet etmek, inançsız, acımasız ve dinsiz olmak erdem olarak adlandırılamaz; bu yöntemler egemenlik kazandırır ama şan kazandıramaz.

Prens / Niccolò Machiavelli (68.Sayfa)

Machiavelli‘nin düşünceleri bağlamında bakıldığında onu kötü biri olarak algılamamız olasıdır. Esasen felsefe tarihinde de birçok kişiler tarafından, farklı şekillerde ele alınmıştır. Kimileri onun görüşlerine destek çıkmış kimileri de karşı çıkmış. Bertrand Russell ise, onun düşüncelerini 20. yüzyıla uyarlayarak durumu kendi açısından özetlemiştir:

O, Hitler’in Reichstag yangınını, 1934’teki parti temizliğini ve Munich’ten sonra sözünden dönmesini, sanatsal bir siyasal ustalık olarak alkışlardı.

Bertrand Russell / Batı Felsefesi Tarihi 3.Clit

(Sitemizde ayrıca Prens kitabında geçen bir bölüm üzerinden Osmanlı – Fransa devleti karşılaştırılması konusunda bir yazı bulunuyor, ilgililer şuradan ulaşabilir: Machiavelli: Osmanlı-Fransa Karşılaştırması)

Bizleri Instagram ve Twitter hesaplarımız üzerinden takip edebilirsiniz. Diğer içeriklerimize de göz atmayı unutmayın!

Kaynakça

  • MACHIAVELLI, Niccolò, Prens, Can Yayınları, Çev: Kemal Atakay, İstanbul, 2020.
  • RUSSELL, Bertrand, Batı Felsefesi Tarihi 3.Cilt, Çev: Ahmet Fethi, İstanbul, 2019
  • Niccolò Machiavelli (Makyavel)’in Siyaset Felsefesi Anlayışı, felsefe.gen.tr
  • Makyavel’in Etik ve Siyaset, felsefe.gen.tr

Mert Can Ay
Ege Üniversitesi Kimya bölümü öğrencisi. Lisans eğitiminin yanı sıra düşünmekten ve düşlemekten hoşlanan, kendi çapında da felsefeye, edebiyata ve sanata dair merakı neticesinde düşüncelerini aktaran birisi. [email protected]