Afro-Türkler

Afro-Türkler Bizden Bir Parça

Uzun zamandır bizlerle yaşayan fakat varlıklarından çoğu kişinin bihaber olduğu bir topluluk var: Afrika kökenli Türkler (Afro-Türkler). Tıpkı bizim gibi konuşan, bizim kültürümüzle yaşayan adeta bizden bir parça haline gelmiş bir kesimden bahsediyoruz. Birçok insan onlarla tanıştığında şaşkınlık içinde kalabiliyor. Bunun temel sebebi Ege’nin şirin köylerinde tarımla uğraşıp çok göz önünde bulunmamaları olsa gerek. Fakat onlar bu toplumun bir parçası olarak tanınmak istiyorlar. O halde kimdir bunlar? Kökenleri ve Türkiye’ye gelme maceraları nasıl olmuş?

Afro-Türkler
İzmir’de Afro-Türk bir çift

Afro-Türkler Anadolu’da

Osmanlı döneminde kimisi köle olarak, kimisi işçi olarak Anadolu topraklarına getirildi. Özellikle 19.yy‘da Nijer, Sudan, Libya, Kenya gibi ülkelerden ve Tanzanya üzerinden köle ticaretiyle binlerce Afrika kökenli köleler işçilik vb. amaçlarla Çukurova, Gediz Ovası civarı, Manavgat, Ege Bölgesi gibi verimli topraklara yerleşti. Bazıları ise 1923 Yunanistan Mübadelesi yoluyla Girit’ten geldiği bilinmektedir. Neticede hepsi getirildiği topraklara adapte olmuş, kültürümüzü ve dilimizi öğrenmişler.

Afro-Türkler

Kimileri tarlalarda işçi olarak üretime katılmış, kimileri ise varlıklı ailelere hizmetli olarak gitmiştir. Zamanla halka karışan bu topluluk Türk edebiyatı ve sinemalarında da yerini almıştı. Birçok tiyatro ve sinema gösterilerinden hatta Hacivat-Karagöz oyunlarından tanıdığımız ve özellikle Tevfik Genelbe‘nin canlandırdığı ”Arap Bacı’‘ karakteri idi onlar. Her ne kadar kendilerine Arap denilmesinden hoşlanmasalar da (ki bu konuda haklılar) halk arasında ”Yağmur yağarken camdan bakan Arap kızı ” olarak bilindiler.

Afro-Türklerin Kültürleri

Doğruyu söylemek gerekirse dedeleri Afrika’dan getirilmiş olan bu insanlar Türk kültürü içinde doğup büyüdüklerinden fazlasıyla asimile olmuş durumdalar. Fakat yine de gerek atalarının geleneklerinden bazılarını gerekse de bizim kültürümüzden parçaları kendileriyle harmanladıkları kültürlerini koruyabilmişler.

Bunlardan en önemlisi her yıl kutladıkları ve adına ”Dana Bayramı” dedikleri geleneksel şölenleridir. Her sene geleneksel bir biçimde danslarıyla, ritimleriyle, kendi yaptıkları müziklerle bu bayramı İzmir’de kutluyorlar. Bayramın konusu baharın gelişini ve bereketli geçen dönemleri kutlama etrafında şekilleniyor.

Bayram, 2006 yılından bugüne ”Afrikalılar Kültür, Dayanışma ve Yardımlaşma Derneği” bünyesinde her çeşit insanın katılımıyla büyük coşkuyla kutlanıyor. Böylece unuttukları kültürü yeniden hatırlıyor ve tanıtıyorlar. Ayrıca kendilerinden oluşan bir müzik grupları da var: Afro-Türk Perküsyon Grubu. Müzik ihtiyaçlarını bu grup kendilerine has tarzıyla gideriyor.

Ayrıca Ege Bölgesi’nin geleneksel halk oyunu olan zeybekten de kendilerine has bir biçim ortaya çıkarmışlar. Halk arasında ”Hasköy Koca Arap Zeybeği” olarak bilinir.

Sinema ve Tiyatroda Afro-Türk (Arap Bacı) Karakterleri

1- Uğurlugiller Dizisi

Afro-Türkler

1 Ocak 1987’de TRT’de yayınlanmaya başlayan bu dizide ”dadı” rolünde bir Arap Bacı figürü yer alıyor. Bu karakteri canlandıran Tevfik Genelbe idi. Çokça sevilen bu dizide bir aileye hizmetli olarak alınmış Afro-Türk profili yer alıyor.

2- Süt Kardeşler

Afro-Türkler

1976 tarihinde gösterime giren Yeşilçam’ın sevilen filmlerinden Süt Kardeşler‘de de yine bir hizmetli rolünde gerçek bir Afro-Türk olan Yasemin Esmergül, Arap Bacı karakterine bürünüyor. Özellikle ”Gulyabani” sahnesinden akıllarda kalan bir isim olmuştur.

3- Hacivat İle Karagöz Oyunu

Unutulmaya yüz tutmuş gösterilerden biri olan Hacivat ile Karagöz oyunlarında ara karakterler olarak birçok karakter vardır. Akıllarda pek kalmayan ara karakterlerden biri de Arap Bacı karakteridir. Bu karakteri yer yer görürüz.

4- Gece Kuşu

Yine eski filmlere dönecek olursak 1960 yapımı bu filmde yeni bir Arap Bacı yüzü daha görüyoruz. Bir Afro-Türk olan Dursune Şirin’in canlandırdığı hizmetli rolündeki Arap Bacı figürü filmde yer almıştır.

Son olarak nostaljik bir müzikal örneği de verelim. Tiyatro gösterilerinde de yer alan Arap Bacı figürünün müzikale dökülmüş hali:

Ünlü Afro-Türkler

Onlar hayatın her alanında var oldular, bizim içimizde doğup büyüdüler, kültürümüzü benimsediler, vatanları olarak burayı kabul ettiler. Şimdi istedikleri şey tanınmak ve kendi kültürlerinden kalan parçaları nesillerine aktarmak, bizlere göstermek.

Afro-Türkler konulu yazımızı beğendiyseniz “Diğer içeriklerimize göz atmak için buraya tıklayın. Ayrıca, bizi Instagram ve Twitter üzerinden takip etmeyi unutmayın!”

Kaynakça

www.afroturc.org

https://www.aa.com.tr/tr/yasam/egenin-renkli-simalari-afro-turkler/1873040

https://www.bbc.com/turkce/vert-tra-37309533

wikipedia.com


Hasan Hüseyin Tekerek
Gaziantep Üniversitesi Hukuk Fakültesi 1. sınıf öğrencisi. İletişim: [email protected]